ค้นหา
รายการที่พบทั้งหมด 49,624 รายการ
***บรรณานุกรม***
ผดุงถิ่นยุคข่าวเศรษฐกิจ
ปีที่ 16(7)
ฉบับที่ 657(251)
วันที่ 1-15 กรกฎาคม 2534
การสร้างองค์ความรู้ด้านประวัติศาสตร์และโบราณคดีอยุธยา
พระยาโบราณราชธานินทร์เป็นผู้วางรากฐานงานวิชาการด้านอยุธยาศึกษา โดยบูรณาการความรู้ทางประวัติศาสตร์และโบราณคดีอย่างเป็นระบบ ผลงานนิพนธ์ที่สำคัญคือ “ตำนานกรุงเก่า” “อธิบายแผนที่พระนครศรีอยุธยากับคำวินิจฉัยของพระยาโบราณราชธานินทร์” “ภูมิสถานกรุงศรีอยุธยา” ซึ่งเป็นการศึกษาค้นคว้าประวัติศาสตร์อยุธยาและผลการสำรวจสภาพภูมิสถานที่ปรากฎร่องรอยในช่วงเวลาดังกล่าวพร้อมกับกำหนดตำแหน่งที่ตั้งของสถานที่สำคัญต่าง ๆ อันเป็นคู่มือในการศึกษาประวัติศาสตร์และโบราณคดีอยุธยาในเวลาต่อมา
พัฒนาการทางวัฒนธรรมก่อนสมัยสุโขทัยในจังหวัดตาก
โดย นางรัตติยา ไชยวงศ์ นักโบราณคดีชำนาญการ
สำนักศิลปากรที่ 6 สุโขทัย
.
จากการศึกษาทางโบราณคดีในพื้นที่จังหวัดตาก ทำให้สามารถสรุปภาพรวมพัฒนาการทางวัฒนธรรมได้ว่า จังหวัดตากมีพัฒนาการทางวัฒนธรรมที่ยาวนานมาตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ โดยกรมศิลปากรได้สำรวจพบพื้นที่อยู่อาศัย พื้นที่ประกอบพิธีกรรมเกี่ยวกับการฝังศพและพบว่า พื้นที่บางส่วนใช้เป็นพื้นที่ผลิตเครื่องมือหิน โดยสามารถแบ่งกลุ่มพื้นที่ที่พบแหล่งโบราณคดีได้ ดังนี้
.
๑. บริเวณแอ่งแม่สอด พื้นที่บริเวณแอ่งแม่สอดอันมีแน่น้ำเมยเป็นลำน้ำสายหลัก การสำรวจบริเวณนี้พบแหล่งเตรียมวัตถุดิบในการผลิตเครื่องมือหินหลายแห่ง เช่น แหล่งโบราณคดีคอกช้างและแหล่งโบราณคดีวังตะเคียนในพื้นที่อำเภอแม่สอด และสันนิษฐานว่าในพื้นที่ราบลุ่มแม่น้ำเมยในฝั่งตะวันตกซึ่งอยู่ในเขตพื้นที่ของสหภาพเมียนม่าร์น่าจะมีแหล่งโบราณคดีที่มีความสัมพันธ์กับแหล่งโบราณคดีที่สำรวจพบในประเทศไทยเช่นกัน
.
๒. แหล่งโบราณคดีบนเทือกเขาถนนธงชัย แหล่งโบราณคดีเหล่านี้ตั้งอยู่บนพื้นที่สูงในเทือกเขาถนนธงชัยส่วนที่กั้นระหว่างที่ราบลุ่มแม่น้ำเมยกับลุ่มแม่น้ำปิง ได้แก่ แหล่งโบราณคดีดอยส้มป่อย แหล่งโบราณคดีดอยมะขามป้อม ๑ และ ๒ ในเขตอำเภอแม่สอด แหล่งโบราณคดีดอยสระกุลี และแหล่งโบราณคดีถ้ำผาวอก ในเขตอำเภอเมืองตาก จากตำแหน่งที่ตั้งและสภาพภูมิประเทศอาจกล่าวได้ว่า มนุษย์ในยุคก่อนประวัติศาสตร์เคยใช้พื้นที่ดังกล่าวในช่วงราวยุคหินใหม่หรือต้นยุคโลหะ และมีการใช้พื้นที่เรื่อยมาจนถึงสมัยประวัติศาสตร์ จึงทำให้แหล่งโบราณคดีบริเวณนี้พบโบราณวัตถุที่หลากหลายตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์เป็นต้นมา เช่น เครื่องมือหินขัด เครื่องใช้และเครื่องประดับสำริด เครื่องประดับที่ทำด้วยแก้ว และโบราณวัตถุในยุคประวัติศาสตร์ ได้แก่ เครื่องสังคโลก และเครื่องถ้วยจีน เป็นต้น
.
๓. แหล่งโบราณคดีในพื้นที่ใกล้แม่น้ำปิงทางฝั่งตะวันออกของเทือกเขาถนนธงชัย แหล่งโบราณคดีกลุ่มนี้อยู่ในพื้นที่อำเภอเมืองตากและอำเภอบ้านตาก โดยพบแหล่งโบราณคดีในช่วงก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลายในบริเวณวัดดอยข่อยเขาแก้ว และมีรายงานว่าพบเครื่องมือหินขัดในพื้นที่สนามบินจังหวัดตาก ซึ่งแสดงให้เห็นว่าในพื้นที่ใจกลางของอำเภอเมืองตากน่าเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของมนุษย์มาตั้งแต่โบราณ แหล่งโบราณคดีเหล่านี้มีความสัมพันธ์กับแม่น้ำปิงเพราะตำแหน่งที่ตั้งอยู่ไม่ไกลจากแม่น้ำปิง
.
๔. แหล่งโบราณคดีในกลุ่มห้วยแม่สลิด คลองขะยาง และคลองแม่ระกา เป็นกลุ่มแหล่งโบราณคดีที่สำคัญตั้งอยู่ทางด้านตะวันออกของเทือกเขาถนนธงชัย ในเขตอำเภอบ้านตากและอำเภอเมืองตาก พบแหล่งโบราณคดีบ้านเด่นไม้ซุง อำเภอบ้านตาก อยู่บริเวณห้วยแม่สลิด แหล่งโบราณคดีบ้านโป่งแดง อำเภอเมืองตาก มีคลองขะยางไหลผ่าน ส่วนแหล่งโบราณคดีแถบคลองแม่ระกา ได้แก่ กลุ่มแหล่งโบราณคดีในพื้นที่ตำบลวังประจบ อำเภอเมืองตาก ที่สำรวจพบได้แก่ แหล่งโบราณคดีบ้านวังประจบ แหล่งโบราณคดีบ้านแก่งหิน แหล่งโบราณคดีนายเสียน และแหล่งโบราณคดีบ้านหนองร่ม ซึ่งพบหลักฐานการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์มาตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลายในช่วงสมัยโลหะเรื่อยมา
.
หลักฐานที่กล่าวมาข้างต้นแสดงให้เห็นว่าพื้นที่จังหวัดตากเป็นพื้นที่หนึ่งที่มีการรับและถ่ายทอดวัฒนธรรมกับกลุ่มคนภายนอกมาตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ ถึงแม้ว่าจะพบแหล่งผลิตเครื่องมือหินในแถบลุ่มแม่น้ำเมย แต่ยังไม่สามารถกำหนดอายุสมัยได้อย่างชัดเจน หรือแหล่งโบราณคดีบางแห่งที่น่าจะกำหนดอายุได้ในช่วงตั้งแต่สมัยหินใหม่เป็นต้นมาก็ยังมีหลักฐานไม่ชัดเจนนัก เพราะยังมีการศึกษาน้อยเนื่องจากพื้นที่ที่พบแหล่งโบราณคดีเหล่านั้นเป็นพื้นที่ป่าและภูเขาสูง การเดินทางไม่สะดวก อย่างไรก็ตามเชื่อว่าในช่วงเวลาดังกล่าวแหล่งโบราณคดีในพื้นที่แถบจังหวัดตากน่าจะมีความสัมพันธ์กับแหล่งโบราณคดีในพื้นที่จังหวัดแม่ฮ่องสอนรวมถึงพื้นที่ในเขตเทือกเขาสูงที่ติดต่อกับจังหวัดกาญจนบุรี
ในยุคก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลายโดยเฉพาะอย่างยิ่งในสมัยโลหะ พบว่ามีการติดต่อกับชุมชนภายนอกอย่างชัดเจนโดยเฉพาะพื้นที่ภาคเหนือตอนล่าง เพราะพื้นที่จังหวัดตาก มีเส้นทางบกที่สามารถเดินทางเชื่อมโยงไปทางทิศตะวันออกสู่จังหวัดลำปาง สุโขทัย และกำแพงเพชร ได้โดยสะดวก และยังสามารถเชื่อมโยงไปยังพื้นที่ในเขตประเทศเมียนม่าร์ ส่วนเส้นทางน้ำที่สามารถเชื่อมต่อกับแม่น้ำเจ้าพระยาในภาคกลางได้แก่ แม่น้ำปิง นอกจากการคมนาคมทางน้ำแล้ว ยังมีหลักฐานการติดต่อกับชุมชนภายนอก เช่น การพบโบราณวัตถุประเภทเครื่องประดับสำริดและเครื่องประดับที่ทำด้วยแก้วที่แพร่หลายมาจากภาคตะวันออกเฉียงเหนือและภาคกลางของประเทศไทย
ชื่อเรื่อง ปริวตฺตเทสนา (เทศนาปริวัตตปริจเฉท)สพ.บ. 176/25ประเภทวัสดุมีเดีย คัมภีร์ใบลานหมวดหมู่ พุทธศาสนาลักษณะวัสดุ 74 หน้า กว้าง 4.7 ซ.ม. ยาว 54.9 ซ.ม. หัวเรื่อง ธรรมเทศนาบทคัดย่อ/บันทึก
เป็นคัมภีร์ใบลาน อักษรขอม เส้นจาร ภาษาบาลี-ไทย ฉบับทองทึบ ได้รับบริจาคมาจากวัดพยัคฆาราม อ.ศรีประจันต์ จ.สุพรรณบุรี
ชื่อเรื่อง จนฺทสุริยปริตฺต (จนฺทปริตฺตสุริยปริตฺต)สพ.บ. 123/1ประเภทวัสดุมีเดีย คัมภีร์ใบลานหมวดหมู่ พุทธศาสนาลักษณะวัสดุ 30 หน้า กว้าง 5 ซ.ม. ยาว 5ุ6 ซ.ม. หัวเรื่อง คัมภีร์โลกัปปทีปกสาร นรก สวรรค์ พระไตรปิฎก
บทคัดย่อ/บันทึก
เป็นคัมภีร์ใบลาน อักษรขอม เส้นจาร ฉบับล่องชาด ได้รับบริจาคมาจากวัดประสพสุข ต.ทับตีเหล็ก อ.เมืองฯ จ.สุพรรณบุรี
ชื่อวัตถุ ภาชนะทรงพาน ทะเบียน ๒๗/๑๘๒/๒๕๓๒ อายุสมัย ก่อนประวัติศาสตร์ วัสดุ(ชนิด) ดินเผา ประวัติที่มา จากหลุมขุดค้นที่เพิงผาถ้ำหลังโรงเรียน บ้านทับปริก อำเภอเมือง จังหวัดกระบี่ เมื่อพ.ศ. ๒๕๒๖ โดยดักลาศ แอนเดอร์สัน มหาวิทยาลัยบราวน์ สหรัฐอเมริกา ส่งมอบให้กองโบราณคดี เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๒๙ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ถลางรับมาเมื่อ วันที่ ๕ กุมภาพันธ์ ๒๕๓๒ สถานที่เก็บรักษา พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ถลาง “ภาชนะทรงพาน” ภาชนะทรงพาน ปากภาชนะผายออกลำตัวสั้นและโค้งเข้าเป็นฐาน จากส่วนฐานมีเชิงสูงต่อลงมาส่วนฐานของเชิงโค้งออก ไม่มีการตกแต่งลวดลายบนภาชนะ ภาชนะใบนี้เป็นภาชนะสมัยก่อนประวัติศาสตร์ ภาชนะดินเผาสมัยก่อนประวัติศาสตร์พบหลากหลายรูปทรง เช่น หม้อ ภาชนะทรงปากแตรภาชนะแบบสามขา และภาชนะทรงพาน เป็นต้น ภาชนะดินเผาสมัยก่อนประวัติศาสตร์เป็นภาชนะแบบเนื้อดิน (Earthenware)การผลิตภาชนะดินเผามีขั้นตอนหลักๆ คือ การเตรียมดินและนำดินที่ได้มาผสมเพื่อนำไปขึ้นรูปภาชนะเป็นทรงต่างๆ ซึ่งอาจขึ้นรูปด้วยมือ การตกแต่งผิว เช่น การใช้เชือกทาบ เปลือกหอย และการขูดขีด เป็นต้น จากนั้นจึงตกแต่งบนผิวภาชนะ อาทิ การขัดผิว การทาสี การทาผิวด้วยน้ำดินข้น และการรมควัน เป็นต้น แล้วจึงนำมาตากให้แห้งและเผา ซึ่งการเผาภาชนะในสมัยก่อนประวัติศาสตร์ของภาคใต้คงใช้เตาเผาแบบเปิดซึ่งเป็นการเผากลางแจ้ง ภาชนะทรงพานใบนี้ได้จากการขุดค้นทางโบราณคดีที่เพิงผาถ้ำหลังโรงเรียน บ้านทับปริกอำเภอเมืองจังหวัดกระบี่ ซึ่งเป็นแหล่งโบราณคดีสมัยก่อนประวัติศาสตร์ ภาชนะดินเผาทรงพานเป็นภาชนะรูปแบบพิเศษซึ่งไม่ได้ใช้ในครัวเรื่อง ภาชนะรูปแบบนี้จึงอาจถูกนำมาใช้ในพิธีกรรมต่างๆ อาทิ พิธีฝังศพซึ่งใช้เป็นของอุทิศให้กับผู้ตาย ภาชนะทรงพานจึงถือเป็นหลักฐานที่แสดงให้เห็นถึงความสามารถของการผลิตภาชนะดินเผาของคนสมัยก่อนประวัติศาสตร์และเป็นหลักฐานที่เกี่ยวข้องกับพิธีกรรมในอดีตอีกด้วย -----------------------------------------------------ที่มาของข้อมูล : พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ถลาง-----------------------------------------------------เอกสารอ้างอิง - พัชรี สาริกบุตร. เทคโนโลยีสมัยโบราณ (Primitive Technology)เครื่องมือโลหะ งานโลหะ เครื่องปั้นดินเผา และ แก้วและลูกปัด. กรุงเทพฯ : ภาควิชาโบราณคดี คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร, ๒๕๒๓.
เลขทะเบียน : นพ.บ.142/2ห้องจัดเก็บ : ศรีโคตรบูรณ์ประเภทสื่อ : เอกสารโบราณหมวดหมู่ : พุทธศาสนาลักษณะวัสดุ : 76 หน้า ; 4.6 x 55.5 ซ.ม. : ล่องชาด ; ไม้ประกับธรรมดา มีฉลากชื่อชุด : มัดที่ 85 (340-345) ผูก 2 (2564)หัวเรื่อง : สงฺคีติกถา (ปถมพระสงฺคายนา-จตุตถพระสงฺคายนา)--เอกสารโบราณ คัมภีร์ใบลาน พุทธศาสนาอักษร : ขอมภาษา : บาลี-ไทยบทคัดย่อ : มีเนื้อหาเกี่ยวกับพุทธศาสนา สามารถสืบค้นได้ที่ห้องศรีโคตรบูรณ์ หอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ นครพนม
เลขทะเบียน : นพ.บ.89/10ห้องจัดเก็บ : ศรีโคตรบูรณ์ประเภทสื่อ : เอกสารโบราณหมวดหมู่ : พุทธศาสนาลักษณะวัสดุ : 54 หน้า ; 4.6 x 50 ซ.ม. : ล่องรัก ; ไม้ประกับธรรมดา มีฉลากไม้ชื่อชุด : มัดที่ 52 (103-117) ผูก 10 (2564)หัวเรื่อง : ธมฺมปทวณฺณนา ธมฺปทฎฺฐกถา ขุทฺทกนิกายฎฐกถา (ธรรมบท)--เอกสารโบราณ คัมภีร์ใบลาน พุทธศาสนาอักษร : ธรรมอีสานภาษา : ธรรมอีสานบทคัดย่อ : มีเนื้อหาเกี่ยวกับพุทธศาสนา สามารถสืบค้นได้ที่ห้องศรีโคตรบูรณ์ หอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ นครพนม
สตฺตปฺปกรณาภิธมฺม (สังคิณี-มหาปัฎฐาน)
เลขที่ ชบ.บ.11/1-1
เอกสารโบราณ (คัมภีร์ใบลาน)
