ค้นหา
รายการที่พบทั้งหมด 49,702 รายการ
ชื่อเรื่อง มหานิบาตชาดก ภูริทัตตชาดก จันทกุมารชาดกผู้แต่ง พระธรรมสิริชัยประเภทวัสดุ/มีเดีย หนังสือหายากหมวดหมู่ ศาสนาเลขหมู่ 294.3184 ช512มสถานที่พิมพ์ ธนบุรีสำนักพิมพ์ โรงพิมพ์ประยูรวงศ์ปีที่พิมพ์ 2509ลักษณะวัสดุ 218 หน้า หัวเรื่อง ชาดกภาษา ไทยบทคัดย่อ/บันทึกรวบรวมเรื่องราวของ มหานิบาตชาดก ภูริทัตตชาดก จันทกุมารชาดก
หนังสือ : แดดเช้าร้อนเกินกว่าจะนั่งจิบกาแฟ
ผู้เขียน : จเด็จ กำจรเดช
บางวันฝนตก บางวันแดดร้อน ในบางเช้าที่มีแสงแดดอ่อนๆ กาแฟคล้ายจะออกรสเป็นพิเศษ แดดเช้า กาแฟร้อนๆ สายลมอ่อนๆ ที่มาพร้อมห้วงคำนึงถึงใครบางคน และใครอีกหลายต่อหลายคนกับอีกหลายเรื่องราว
ผีเสื้อบินว่อนหลากหลายพันธุ์ ทั้งสีสันก็หลายหลาก นึกอัศจรรย์ใจ เมื่อไม่กี่วันก่อนพวกมันยังเป็นตัวหนอนน่าขยะแขยงจำนวนหนึ่ง
พ่อค้าขายนาฬิกาละเมิดลิขสิทธิ์ พูดภาษาอังกฤษตะกุกตะกัก นั่นเป็นส่วนหนึ่งในงานของเขา หลังพ่ายในเกมต่อรอง เขาหลบไปหลังแผงขายของ มุดเข้าทางรอยแยกของกำแพง แผงของเขากว้างหนึ่งเมตรครึ่ง ลึกสองเมตร ด้านหน้าติดถนนย่านท่องเที่ยว ด้านหลังติดกำแพงซึ่งกั้นพื้นที่รกร้างเอาไว้ ที่กำแพงมีช่องแตกที่พอลอดตัวได้ เขาค้นพบมันเนื่องจากการดิ้นรนหาที่ถ่ายเบา
ที่รกร้างประกอบด้วยต้นมะขามหนึ่งต้น กับวัชพืชและไม้เลื้อย กลายเป็นภาพแทนของป่าดิบที่ระนองบ้านเกิด เขาตะลึงกับป่าที่ถูกขังอยู่ในกำแพงท่ามกลางอ้อมกอดของเมือง ความสงบชั่วขณะที่หลุดพ้นจากความเร่งร้อนของการต่อรองราคา และความเอื่อยช้าในจังหวะการก้าวย่างของนักท่องเที่ยว พาเข้าสู่ภวังค์ สูดกลิ่นป่าดิบร้อนที่แน่นขนัดด้วยไม้สูง ขณะที่กลิ่นดอกกาแฟอลอวน ซึ่งหมายถึงผลผลิตกำลังรอการเก็บเกี่ยว ลูกและเมียเฝ้ารอคอยปุ๋ยและยาเพื่อเร่งดอกผล มีเขาอาสาเป็นนักรบออกล่าค่าใช้จ่ายส่วนนั้นในสมรภูมิริมหาดเฉวง
ห้องบริการ 1 หอสมุดแห่งชาติจังหวัดสุพรรณบุรี เฉลิมพระเกียรติ
ชื่อเรื่อง สพ.ส.23 บทสวดมนต์ต่างๆประเภทวัสดุ/มีเดีย สมุดไทยขาวISBN/ISSN -หมวดหมู่ ธรรมคดีลักษณะวัสดุ 163; หน้า : มีภาพประกอบหัวเรื่อง บทสวดมนต์ต่างๆ ภาษา ไทยบทคัดย่อ/บันทึก ประวัติวัดลาวทอง ต.สนามชัย อ.เมือง จ.สุพรรณบุรี มอบให้หอสมุดฯ วันที่ 15 ส.ค.2538
แพะ (A Goat)
ศิลปิน : ศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี (Silpa Bhirasri)
ปีพุทธศักราช: ปี พ.ศ.2498 (1955)
เทคนิค: หล่อปลาสเตอร์ (Plaster)
ขนาด : สูง 14 เซนติเมตร (H.14 cm.)
แสดงภาพวัตถุหมุน คลิกที่นี่ http://www.virtualmuseum.finearts.go.th/silpabhirasri/360/model/s17ok/
ที่มา: http://www.virtualmuseum.finearts.go.th/silpabhirasri
“วันอานันทมหิดล” ตรงกับวันที่ 9 มิถุนายน เป็นวันคล้ายวันเสด็จสวรรคตของพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร รัชกาลที่ 8
พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล ทรงเป็นพระราชโอรสของสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก (กรมหลวงสงขลานครินทร์) กับสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ทรงพระราชสมภพ เมื่อวันที่ 20 กันยายน พ.ศ.2468 ณ เมืองไฮเดลเบอร์ก ประเทศเยอรมนี
เมื่อพระชนมายุได้ 3 เดือน ได้ตามเสด็จพระบรมราชชนกไปต่างประเทศ จนกระทั่งพระชนมายุได้ 3 พรรษา จึงได้เสด็จ นิวัติกลับประเทศไทย ต่อมาปี พ.ศ. 2472 สมเด็จพระบรมราชชนกเสด็จทิวงคต พระองค์จึงได้เสด็จกลับยุโรปเพื่อศึกษาต่อในชั้นประถม ณ เมืองโลซานน์ ประเทศสวิสเซอร์แลนด์
เมื่อพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าฯ สละราชสมบัติ พระองค์จึงเสด็จขึ้นครองราชย์ตามที่สภาผู้แทนราษฎรได้ลงมติเมื่อวันที่ 7 มีนาคม พ.ศ. 2477 เป็นกษัตริย์พระองค์ที่ 8 แห่งราชวงศ์จักรี ในขณะนั้นพระองค์มีพระชนมายุเพียง 9 พรรษา จึงต้องมีคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
หลังจากมีพระชนมายุได้ 21 พรรษา ทรงบรรลุนิติภาวะแล้ว ทรงมีพระราชกรณียกิจในฐานะประมุขของประเทศมากมาย จนกระทั่งถึงวันที่ 9 มิถุนายน พ.ศ. 2489 เวลาเช้ามีเสียงปืนดังขึ้น มหาดเล็กห้องบรรทมวิ่งเข้าไปดู และเห็นว่าพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดลอยู่บนพระที่บรรทมเสด็จสวรรคตแล้ว รัฐบาลได้ตั้งคณะกรรมการสอบสวนลงความเห็นว่าเป็นการลอบปลงพระชนม์
พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดลเสด็จสวรรคต เมื่อวันที่ 9 มิถุนายน พ.ศ. 2489 รวมพระชนมายุได้ 21 พรรษา และทรงครองอยู่ในราชสมบัติได้ 12 ปี
ชื่อเรื่อง : ระเบียบราชการกองหมายและระเบียบราชการกองบังคับคดีล้มละลาย
หัวเรื่อง : ราชการ -- กฎและการปฏิบัติ
ล้มละลาย -- กฎหมายและระเบียบข้อบังคับ
คำค้น : การบังคับคดี
กฎหมายแพ่งและพาณิชย์
การล้มละลาย
รายละเอียด : -
ผู้แต่ง : กระทรวงยุติธรรม
แหล่งที่มา : หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก จันทบุรี
หน่วยงานที่รับผิดชอบ : บริษัท ส. ศิลปคอโพเรชั่น จำกัด (แผนกการพิมพ์)
ปีที่พิมพ์ : 2515
วันที่เผยแพร่ : 30 มกราคม 2568
ผู้ร่วมสร้างสรรค์ผลงาน : -
ลิขสิทธิ์ : -
รูปแบบ : PDF
ภาษา : ภาษาไทย
ประเภททรัพยากร : หนังสือหายาก
ตัวบ่งชี้ : -
รายละเอียดเนื้อหา : ระเบียบราชการกองหมายและระเบียบราชการกองบังคับคดีล้มละลาย มีเนื้อหาประกอบด้วย 10 หมวด ได้แก่ หมายบังคับคดี การยึดทรัพย์ การยึดทรัพย์นายประกัน การยึดทรัพย์ในคดีล้มละลาย การรักษาทรัพย์ การขายทรัพย์ การงดหรือถอนการบังคับคดี วิธีรับและจ่ายเงิน การส่งคำคู่ความเอกสารหรือสำนวนความ และหมวดเบ็ดเตล็ด
เลขทะเบียน : น. 29 บ. 114
เลขหมู่ : 346.078
ย349ร
ชื่อผู้แต่ง จุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ, ๒๓๙๖ - ๒๔๕๓.
ชื่อหนังสือ พระบรมราโชวาทในรัชกาลที่๕ พระราชทานแด่พระเจ้าลูกยาเธอ.
ครั้งที่พิมพ์ พิมพ์ครั้งที่ ๓๐
สถานที่พิมพ์ พระนคร.
สำนักพิมพ์ โรงพิมพ์บรรณาคม
ปีที่พิมพ์ ๒๕๑๔
จำนวนหน้า ๓๔ หน้า : ภาพประกอบ
ISBN -
เลขเรียกหนังสือ ๘๙๕.๙๑๖ จ ๕๖๗ พถ
เลขทะเบียนหนังสือ ๐๒๑๓๖๑หมายเหตุ พิมพ์เป็นอนุสรณ์ในงานฌาปนกิจศพ นายถนอม ทิพยเศวต ณ เมรุวัดมกุฎกษัตริยาราม วันที่ ๒๙ ธันวาคม พุทธศักราช ๒๕๑๔.
พระบรมราโชวาทในรัชกาลที่๕ เล่มนี้แบ่งออกเป็น สองภาค ภาคแรกประกอบด้วยพระบรมราโชวาทพระราชทานสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณทิศ วยามมกุฎราชกุมารและพระบรมราโชวาทพระราชทานสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ สยามมกุฎราชกุมาร ภาคสองเป็นพระบรมราโชวาทพระเจ้าลูกยาเธอ ๔พระองค์ คือ กรมพระจันทบุรีนฤนาถ, กรมหลวงราชบุรีดกเรกฟทธิ์, กรมหลวงปราจิณกิตติบดีและกรมหลวงนครไชยศรีสุรเดช
ชื่อผู้แต่ง พัชรินทร์ ศุขประมูล
ชื่อเรื่อง รูปและสัญลักษณ์แห่งพระศากยพุทธ
ครั้งที่พิมพ์ พิมพ์ครั้งที่ ๑
สถานที่พิมพ์ กรุงเทพฯ
สำนักพิมพ์ บริษัท อมรินทร์ พริ้นติ้ง กรุ๊พ จำกัด
ปีที่พิมพ์ ๒๕๓๒
จำนวนหน้า ๙๕ หน้า : ภาพประกอบ
ISBN 974-7939-80-1
เลขเรียกหนังสือ 294.3137 พ523ร
เลขทะเบียนหนังสือ 036988
หมายเหตุ กรมศิลปากรจัดพิมพ์ประกอบการจัดนิทรรศการการพิเศษสเนื่องในเทศกาลปุริมเข้าพรรษา ปี ๒๕๓๒ ณ พระที่นั่งอิศราวินิจฉัย พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร ๑๙ กรกฎาคม - ๓๐ กันยายน ๒๕๓๒
หนังสือรูปและสัญลักษณ์แห่งพระศาสกยพุทธ จัดทำประกอบนิทรรศการพิเศษ เพื่อให้ได้รับความรู้เรื่องมูลเหตุการสร้าง คติความเชื่อ ความหมายและวิวัฒนาการของรูป และสัญลักษณ์ แทนองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เช่น ดอกบัว ธรรมจักร รอยพระพุทธบาท สถูป พระพุทธรูป พระพิมพ์ ฯลฯ ในอินเดียถึงดินแดนไทยทำให้ทราบถึงวัตถุประสงค์ที่แท้จริงในการสร้างว่าเพื่อเป็นเครื่องเตือนให้ระลึกถึงพระพุทธองค์และพระธรรมคำสอนเท่านั้น
ชื่อผู้แต่ง สันติวัน
ชื่อเรื่อง พรสวรรค์
พิมพ์ครั้งที่ -
สถานที่พิมพ์ พระนคร
สำนักพิมพ์ โรงพิมพ์จำลองศิลป
ปีที่พิมพ์ ๒๕๐๕
จำนวนหน้า ๗๙ หน้า
รายละเอียด พระครูสังฆรักษ์ ประจบ วัดสัมพันธวงศ์ ขออนุญาตจัดพิมพ์หนังสือเรื่อง พรสวรรค์ เพื่อแจกในงานฌาปนกิจศพ นางปริก หุยะนันท์ และ นายไสว ทัยศิริ ณ เมรุวัดธาตุทอง อันหนังสือเรื่อง “พรสวรรค์” เป็นนิยายอิงธรรมะ เขียนขึ้นเพื่อให้ผู้เยาว์วัยอ่าน ทั้งนี้ก็เพื่อให้ผู้อ่านพบความสนุก กรุยทางให้ได้รับผลคือ “ธรรม” เพื่อให้มีสติระวังตัวไม่ให้ตกไปในหลุมหายนะ ความมุ่งหมายก็เพื่อให้เข้าถึงกตัญญูกตเวทิตาธรรม
เนื่องจากในวันที่ ๑๓ มีนาคม ที่ใกล้จะถึงนี้ เป็น “วันช้างไทย” เพื่อระลึกถึงความสำคัญของ “ช้าง” ซึ่งเป็นสัตว์คู่บ้านคู่เมืองที่มีบทบาทสำคัญต่อสังคมไทยมาอย่างยาวนาน นอกจากคุณประโยชน์ของช้างที่มีต่อระบบนิเวศของป่า และการใช้แรงงานช้างในการช่วยทำงานต่าง ๆ ในชีวิตประจำวันแล้ว ช้างยังมีบทบาทด้านคติความเชื่อ ด้านการเมืองการปกครอง ด้านการศึกสงคราม ด้านการต่างประเทศ ด้านเศรษฐกิจและการค้า ด้านพระราชพิธี และประเพณีต่าง ๆ ของไทย หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก จันทบุรี ขอนำเสนอ “๗ เรื่องน่ารู้เกี่ยวกับช้าง” และบทบาทเชิงสัญลักษณ์ของช้างที่เป็นส่วนหนึ่งของสังคมไทยในหลากหลายมิติ
๑. “ช้างต้น” รัตนะคู่พระบารมีขององค์พระมหากษัตริย์ไทย แต่เดิมจากคติความเชื่อเรื่องช้างในดินแดนเอเชียอาคเนย์รวมทั้งประเทศไทยมีความเชื่อว่า ช้างเป็นสัตว์สำคัญ เป็นสัตว์คู่บุญบารมีของพระมหากษัตริย์ โดยเฉพาะช้างเผือก ซึ่งเป็นช้างที่มีลักษณะพิเศษหรือเป็นมงคลนั้น เชื่อว่าจะนำสิริมงคลอันอุดมให้แก่บ้านเมือง ทั้งธัญญาหาร ภักษาหาร และพระบารมีเกริกไกรอันยิ่งใหญ่แก่แผ่นดิน อาณาประชาราษฎร์จะมีแต่ความร่มเย็นเป็นสุข และจะเกิดขึ้นด้วยบุญบารมีแห่งองค์พระมหากษัตริย์แห่งแคว้นประเทศนั้น
ช้างต้น หมายถึง ช้างที่ได้รับการขึ้นระวางเป็นช้างหลวงส่วนพระองค์ของพระมหากษัตริย์ ซึ่งใช้ในพระราชกรณียกิจต่าง ๆ ทั้งเป็นช้างศึก ช้างพระราชพาหนะ และช้างคู่พระบารมี ต่อมาบทบาทของช้างในด้านการศึกสงครามลดลง เนื่องจากยุทธวิธีการรบเปลี่ยนแปลงไป และการเสด็จพระราชดำเนินไปยังที่ต่าง ๆ ทรงใช้พระราชยานพาหนะประเภทอื่น ๆ ด้วยเหตุนี้ช้างต้นในปัจจุบันจึงหมายถึงช้างสำคัญ และช้างเผือกคู่พระบารมีของพระมหากษัตริย์เท่านั้น
๒. ธงช้างเผือก สัญลักษณ์แทนสยามประเทศ
ในยุคต้นของกรุงรัตนโกสินทร์ ได้ให้ความสำคัญแก่ช้างเผือกในฐานะเป็นสัญลักษณ์ของประเทศ โดยในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ ๒ รัฐบาลไทยได้ส่งเรือสินค้าออกไปค้าขายในต่างประเทศ แต่ยังไม่มีธงแสดงสัญชาติไทย จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ทำรูปช้างสีขาวอยู่ในวงจักรสีขาวติดไว้กลางผืนธงสีแดงสำหรับชักขึ้นบนเรือกำปั่นหลวงที่แต่งไปค้าขายยังนานาประเทศ และเป็นมูลเหตุที่ใช้ธงช้างเป็นธงสำหรับชาติไทยตั้งแต่นั้นมา ต่อมาถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ ได้สถาปนาธงชาติไทยขึ้นเป็นครั้งแรก โดยนำธงรูปช้างสีขาวอยู่ในวงจักรสีขาวบนพื้นสีแดง ซึ่งใช้เป็นเครื่องหมายถึงพระมหากษัตริย์ออก คงเหลือไว้แต่รูปช้างสีขาวคือช้างเผือกอยู่ตรงกลางผืนธงสีแดง จนถึงรัชกาลที่ ๖ ได้มีการสถาปนาใช้ธงไตรรงค์เป็นธงชาติไทย อย่างไรก็ตามในปัจจุบันยังมีหน่วยงานราชการบางแห่งที่ยังคงใช้ธงซึ่งมีรูปช้างเผือกอยู่ เช่น ธงราชนาวีไทยของกองทัพเรือ
๓. ช้างในตราแผ่นดิน
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้หม่อมเจ้าประวิช ชุมสาย ทรงผูกตราประจำประเทศขึ้นเป็นครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. ๒๔๑๖ โดยอิงกับหลักการผูกตราของทางยุโรปที่เรียกกันว่า Heraldry ตรานี้เรียกกันโดยทั่วไปว่า ตราแผ่นดินหรือตราอาร์ม มีสัญลักษณ์ต่าง ๆ คือ พระมหาพิชัยมงกุฎมีรัศมีและนพปฎลเศวตฉัตร จักรีและตรี โล่รองมีรูปช้างสามเศียร ช้างยืนแท่นและกริช ล้อมรอบด้วยราชสีห์ คชสีห์ สังวาลย์ เครื่องราชอิสริยาภรณ์นพรัตนราชวราภรณ์ เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้าฉลองพระองค์ครุย และเครื่องราชกกุธภัณฑ์พร้อมทั้งคาถา โดยในสัญลักษณ์จะเห็นได้ว่าช้างสามเศียรนั้นแทนราชอาณาจักรไทย (สยาม) จากแผ่นดินนี้ใช้มาจนถึง พ.ศ. ๒๔๓๖ จึงได้เปลี่ยนเป็นตราครุฑ
๔. “พระสมุดตำราแผนคชลักษณ์” เอกสารโบราณทรงคุณค่า ว่าด้วยเรื่องลักษณะของช้าง
“พระสมุดตำราแผนคชลักษณ์” เป็นต้นฉบับหนังสือสมุดไทยซึ่งเก็บรักษาไว้ที่สำนักหอสมุดแห่งชาติ มีศักราชปรากฏบ่งชี้ว่าเก่าแก่ที่สุด แต่งเมื่อจุลศักราช ๑๑๑๐ ในรัชกาลพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ ปลายสมัยกรุงศรีอยุธยา เป็นหนังสือสมุดไทยขาวลงรักปกให้เป็นสีดำ เขียนเส้นอักษรด้วยเส้นหมึก และเขียนภาพช้างประกอบแทรกในเนื้อหา มีขนาดกว้าง ๑๑ เซนติเมตร ยาว ๓๔.๕ เซนติเมตร เนื้อหาส่วนใหญ่กล่าวถึงลักษณะของช้างตระกูลต่าง ๆ ทั้งช้างศุภลักษณ์ คือช้างที่มีลักษณะดีเป็นมงคล และช้างทุรลักษณ์หรือทรลักษณ์ คือช้างที่มีลักษณะไม่ดี ไม่เป็นมงคล เนื้อหาสาระว่าด้วยเรื่องช้างในตำราฉบับนี้มีความน่าเชื่อถือค่อนข้างสูงมาก เพราะผู้แต่งมีตำแหน่งเป็นข้าราชการที่ทำงานในกรมคชบาล จึงสามารถนำไปใช้เป็นต้นแบบในการตรวจสอบความถูกต้องได้เป็นอย่างดี
๕. ช้างในวรรณคดีไทย
ช้างเป็นสัตว์ที่มีบทบาทสำคัญต่อสังคมไทยมาตั้งแต่สมัยโบราณ โดยเฉพาะสถาบันพระมหากษัตริย์ เป็นสัญลักษณ์แทนพระราชอำนาจของกษัตริย์ และความเป็นศิริมงคลของบ้านเมือง มีความสำคัญในพระราชพิธีต่าง ๆ ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงบทบาทของช้างที่ปรากฏในงานพระราชพิธี และการกล่าวถึงลักษณะของช้างผ่านวรรณคดีไทยหลายเรื่อง เช่น
“โคลงพระราชพิธีทวาทศมาส” เนื้อความตอนหนึ่งกล่าวถึงพระราชพิธีคเชนทรัศวสนาน หรือ การแห่ช้าง
“ไตรภูมิโลกวินิจฉยกถา” เนื้อความตอนหนึ่งกล่าวถึงช้างเผือกแต่ละตระกูล
“บทละครเรื่องรามเกียรติ์” เนื้อความตอนหนึ่งกล่าวถึงช้างเอราวัณ ซึ่งอินทรชิตให้ทหารจำแลงกายล่อลวงกองทัพของพระราม
“บทละครเรื่องอุณรุท” เนื้อความตอนหนึ่งกล่าวถึงคชลักษณ์ของช้างเผือก และแทรกพิธีกรรมคล้องช้างไว้ในเรื่องด้วย
“พระราชพิธีสิบสองเดือน” เนื้อความตอนหนึ่งกล่าวถึง พระราชพิธีคเชนทรัศวสนาน มีการแห่ช้างและช้างพระที่นั่ง
“สมุทรโฆษคำฉันท์” เนื้อความตอนหนึ่งกล่าวถึงตอนที่หมอเฒ่าทำพิธีเบิกไพรวังช้าง พรรณนาถึงช้างทุรลักษณ์และช้างศุภลักษณ์
๖. มองช้าง...ผ่านภาพจิตรกรรมทางศาสนา
หลักฐานรูปช้างที่มีปรากฏในงานพุทธศิลปกรรมเริ่มมีขึ้นในอินเดียเมื่อประมาณ ๒,๐๐๐ ปีก่อน อินเดียได้นำเอาคติความเชื่อเผยแพร่ผ่านทางศาสนาฮินดูและพุทธศาสนามายังสุวรรณภูมิ โดยให้ช้างอยู่ในฐานะสัตว์สัญลักษณ์แห่งอำนาจบารมีในรูปของเทพเจ้าและผู้หนุนนำพระศาสนา เป็นสัญลักษณ์ที่เป็นมงคลต่อการบำเพ็ญทานบารมีและความศักดิ์สิทธิ์ ดังปรากฏเรื่องราวในพุทธประวัติ ชาดก และศาสนพิธีต่าง ๆ ที่สะท้อนภาพผ่านจิตรกรรมฝาผนังอันวิจิตรบรรจง นอกจากเรื่องราวทางพุทธศาสนาแล้ว ภาพจิตรกรรมฝาผนังบางภาพยังสะท้อนถึงบทบาทด้านต่าง ๆ ของช้างในสังคมไทยทั้งการศึกสงคราม งานพระราชพิธี การต่างประเทศ การคมนาคมและการค้า การใช้งานในชีวิตประจำวัน ตลอดจนลักษณะของช้างตามตำราคชลักษณ์
๗. “พระพิฆเนศวร์” ช้างในฐานะเทพเจ้า
“พระพิฆเนศวร์” หรือ “พระคเณศ” เป็นเทพเจ้าองค์หนึ่งในศาสนาฮินดู มีกำเนิดจากพระศิวะและแม่อุมาปารวตี ลักษณะที่สำคัญของพระพิฆเนศวร์ คือเป็นเทพที่มีพระเศียรเป็นช้าง พระกรรณกว้างใหญ่ งวงยาว มีร่างกายเป็นมนุษย์ และท้องพลุ้ย มีงาข้างเดียว มี ๔ กร ๖ กร ๘ กรบ้าง แล้วแต่ภาคที่จะเสด็จมา
คำว่า “พระพิฆเนศวร์” นี้ แปลตามรูปศัพท์ได้ว่า “อุปสรรค” ด้วยเหตุนี้ จึงได้รับการยกย่องว่าเป็นเทพแห่งความสำเร็จ เทพแห่งการขจัดอุปสรรคทั้งปวง และยังเป็นเทพแห่งศิลปวิทยาและการประพันธ์ด้วย นอกจากจะเป็นที่เคารพนับถือของชาวฮินดูแล้ว ในแถบประเทศเอเชียตะวันออกเฉียงใต้รวมทั้งประเทศไทย
ยังเป็นที่นับถือของพวกหมอเฒ่า ซึ่งเป็นครูโพนช้าง คล้องช้าง และฝึกสอนช้าง ดังนั้นในการโพนช้าง คล้องช้าง หรือการประกอบพิธีเกี่ยวกับช้าง ผู้กระทำจะต้องทำการบวงสรวงบูชาและนมัสการพระพิฆเนศวร์ก่อน โดยนับถือพระองค์เสมือนเป็นเทพเจ้าประจำช้าง
เรียบเรียงโดย นางสาวปริศนา ตุ้มชัยพร บรรณารักษ์ชำนาญการ
หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก จันทบุรี สำนักศิลปากรที่ ๕ ปราจีนบุรี กรมศิลปากร
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
กรมศิลปากร. ช้างต้น สัตว์มงคลแห่งพระจักรพรรดิ. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร, ๒๕๓๙.
กัลย์สุดา ทองอร่าม. จิตรกรรมตามตำราการดูช้าง หอไตรคณะเหนือ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหารและพระอุโบสถ วัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร. [ออนไลน์]. สืบค้นเมื่อ ๗ มีนาคม ๒๕๖๘, จาก https://sure.su.ac.th/xmlui/handle/123456789/4360
กาญจนา โอษฐยิ้มพราย. โรงช้างต้น. กรุงเทพฯ: สำนักพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ กรมศิลปากร, ๒๕๕๘.
กิตติยา กิตติบดีสกุล. บทบาทของช้างเชิงสัญลักษณ์ในสมัยรัตนโกสินทร์. [ออนไลน์]. สืบค้นเมื่อ ๗ มีนาคม ๒๕๖๘, จาก https://sure.su.ac.th/xmlui/handle/123456789/2700
บุญเติม แสงดิษฐ. วันสำคัญ. กรุงเทพฯ: พชรการพิมพ์ , ๒๕๔๑.
พระสมุดตำราแผนคชลักษณ์. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร, ๒๕๔๖.
พิพิธภัณฑ์โรงช้างต้นสวนจิตรลดา. กรุงเทพฯ: สำนักพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ กรมศิลปากร, ๒๕๕๖.
โสภนา ศรีจำปา. พระคเณศ อมตะเทพอินเดียสู่สังคมไทยในมิติภาษาและวัฒนธรรม. [ออนไลน์]. สืบค้นเมื่อ ๗ มีนาคม ๒๕๖๘, จาก https://so05.tcithaijo.org/index.php/sujthai/article/view/33347
อมรา ศรีสุชาติ. ช้างในพุทธวรรณกรรมและพุทธศิลปกรรม. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร, ๒๕๕๐.
ชื่อเรื่อง สตฺตปฺปกรณาภิธมฺม (สงฺคิณี-มหาปฎฐาน)อย.บ. 103/7ประเภทวัสดุ/มีเดีย คัมภีร์ใบลานหมวดหมู่ พุทธศาสนาลักษณะวัสดุ 40 หน้า กว้าง 4.9 ซม. ยาว 57.5 ซม.หัวเรื่อง พระไตรปิฎก พระอภิธรรมบทคัดย่อ/บันทึก เป็นคัมภีร์ใบลาน ธรรมอีสาน ฉบับล่องชาด มีไม้ประกับ