อนิรุทธ์  พันธุ์พิทย์แพทย์.  สวัสดี ศรีธรรมราช.  พระนคร: โรงพิมพ์สหการพิมพ์, [ม.ป.ป.].              กล่าวถึงประวัติความเป็นมาของจังหวัดนครศรีธรรมราช รวมทั้งเชื้อชาติ ศาสนา วัฒนธรรมทางภาษา ประเพณี  ภาษิตหรือคำนิยมประจำเมือง 

เลขทะเบียน : นพ.บ.712/3ห้องจัดเก็บ : ศรีโคตรบูรณ์ประเภทสื่อ : เอกสารโบราณ                                                                                หมวดหมู่ : พุทธศาสนาลักษณะวัสดุ : 44 หน้า ; 4.5 x 52 ซ.ม. : ชาดทึบ-ลานดิบ-ล่องชาด-ล่องรัก ; ไม่มีไม้ประกับชื่อชุด : มัดที่ 225 (290-302) ผูก 3 (2568)หัวเรื่อง : เทวทูตสูตร--เอกสารโบราณ             คัมภีร์ใบลาน             พุทธศาสนาอักษร : ธรรมอีสานภาษา : ธรรมอีสานบทคัดย่อ : มีเนื้อหาเกี่ยวกับพุทธศาสนา  สามารถสืบค้นได้ที่ห้องศรีโคตรบูรณ์ หอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ นครพนม

         พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียง จัดกิจกรรมเส้นสายลายศิลป์ ประจำเดือนสิงหาคม 2568 "กี่จิ๋วเชื่อมใจ....สายใยบ้านเชียง" เพราะบ้านเชียงไม่ได้มีแค่หม้อดินเผา ขอเชิญไปร่วมเรียนรู้ภูมิปัญญาผ้าทอและสร้างสรรค์งานขึ้นพิเศษหนึ่งเดียวของคุณ ผู้สนใจสามารถร่วมกิจกรรมได้ทุกวันเสาร์และวันอาทิตย์ ณ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียง จังหวัดอุดรธานี          นักท่องเที่ยวที่เข้าร่วมกิจกรรมจะเพลิดเพลินกับการถักทออดีตรู้ปัจจุบันไปกับกิจกรรมสุดพิเศษในเดือนสิงหาคม 2568 สอบถามเพิ่มเติม โทร. 0 4223 5040 หรือทางเฟซบุ๊ก "พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเชียง : Banchiang National Museum" https://www.facebook.com/bcnmfinearts

เลขทะเบียน นม.บ.19/1

        พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ราชบุรี ร่วมกับเครือข่ายพันธมิตรพิพิธภัณฑ์ ร้าน Tao Hong Tai : dKunst Art Space & Cafe ชวนร่วมกิจกรรม “ชมพิพิธภัณฑ์ รู้ลึกเรื่องเมืองราชบุรี ต่อด้วยกาแฟแก้วโปรด” เพียงโชว์ “บัตรเข้าชมพิพิธภัณฑ์” รับส่วนลดค่าเครื่องดื่มทันที 5% ที่ Tao Hong Tai : dKunst Art Space & Cafe โดยใช้หางบัตรใช้ได้ 1 ใบ / 1 แก้ว / 1 วัน (ไม่สามารถแลกเป็นเงินสดได้) สอบถามเพิ่มเติม โทร. 032 321 513 Facebook พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ราชบุรี  (Ratchaburi National Museum) https://www.facebook.com/ratchaburi.national.museum

         กรมศิลปากร โดยศูนย์หนังสือกรมศิลปากร ยกกองทัพหนังสือออกใหม่ ให้เหล่านักอ่านจับจ่าย ลดราคาหนังสือสูงสุดถึง 20% ในงานมหกรรมหนังสือระดับชาติ ครั้งที่ 30 ที่บูธ H22 โซนหนังสือเก่า ฮอลล์ 5-7 ชั้น LG ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ และระบบออนไลน์ ระหว่างวันที่ 9 - 19 ตุลาคม 2568          นายพนมบุตร จันทรโชติ อธิบดีกรมศิลปากร เปิดเผยว่า กรมศิลปากรได้นำหนังสือเผยแพร่องค์ความรู้ศิลปวัฒนธรรมด้านต่างๆ ทั้งจดหมายเหตุ วรรณคดี ประวัติศาสตร์ โบราณคดี ศิลปกรรม สถาปัตยกรรม ที่หน่วยงานในสังกัดกรมศิลปากรจัดพิมพ์ใหม่และหนังสือยอดนิยม มาจำหน่ายในราคาลดพิเศษ 10 - 20% ภายในงานมหกรรมหนังสือระดับชาติ ครั้งที่ 30 เพื่อให้ผู้สนใจสามารถเข้าถึงองค์ความรู้ศิลปวัฒนธรรมของกรมศิลปากรได้ภายในงานเดียว โดยมีหนังสือที่น่าสนใจ อาทิ เมืองโบราณยะรัง อำเภอยะรัง จังหวัดปัตตานี, เบ็ดเตล็ดเกร็ดปากน้ำ, หนังสือโขน เรียบเรียงโดยธนิต อยู่โพธิ์, หนังสือจินดามณี ฉบับสมเด็จพระเจ้าบรมโกศ, หนังสือสัมพันธภาพของประเทศฝรั่งเศสกับประเทศสยาม พ.ศ. 2223 - 2450 (ฉบับปรับปรุงแก้ไขเพิ่มเติม), หนังสือขุนบรม, ท้าวหมาหยุย หนังสือใบลานอักษรไทยน้อยจังหวัดกาฬสินธุ์, หนังสือช่างไทยสิบหมู่ และนิตยสารศิลปากร พร้อมรับของที่ระลึกพิเศษภายในงาน          ขอเชิญผู้สนใจเยี่ยมชมและเลือกซื้อหนังสือได้ที่ร้านหนังสือกรมศิลปากร ภายในงานมหกรรมหนังสือระดับชาติ ครั้งที่ 30 ณ ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ บูธ H22 โซนหนังสือเก่า ฮอลล์ 5-7 ชั้น LG ระหว่างวันที่ 9 – 19 ตุลาคม 2568 เวลา 10.00 – 21.00 น. หรือสั่งซื้อทางออนไลน์ได้ที่ https://bookshop.finearts.go.th สอบถามเพิ่มเติม Facebook ศูนย์หนังสือกรมศิลปากร

       สำนักศิลปากรที่ ๑๑ สงขลา แจกฟรีไฟล์หนังสือ "เมืองโบราณระรัง อำเภอยะรัง จังหวัดปัตตานี" หนังสือที่มีเนื้อหาว่าด้วยเมืองโบราณยะรัง ซึ่งปรากฏหลักฐานทางโบราณคดีที่กำหนดอายุไปถึงราวพุทธศตวรรษที่ 12 เนื้อหาหลักนำเสนอเรื่องราวของอาณาจักรโบราณ “ลังกาสุกะ” สำหรับผู้ที่สนใจสามารถดาวน์โหลดไฟล์ตามลิงก์นี้ ไฟล์ PDF https://drive.google.com/file/d/1rIFqySmgQEVdqwqeVdBk03ariot1uiW_/edit ไฟล์ E-book https://online.fliphtml5.com/eukra/xsaf/ หรือแสกน QR code ทั้งนี้ หากสนใจซื้อหนังสือเมืองโบราณยะรัง สามารถค้นหาสถานที่่จำหน่ายได้ที่นี่  https://www.facebook.com/fad11songkhla/posts/pfbid0pbjd8Cf2pnrjtFTw1H42coM4EQ5LqpqHU8Pbu25cmybfuU49CN2GN33yz5wwG6T3l?locale=th_TH

         สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร นำเสนอข้อมูล เรื่อง รูปหล่อโลหะ ช้างเนียมทรงเครื่องคเชนทราภรณ์ เทคนิคการหล่อโลหะ หล่อแบบสูญขี้ผึ้ง (Loss wax) โดยใช้แบบหล่ออนุรักษ์(หล่อดินไทย) ดำเนินการโดย กลุ่มงานเทคโนโลยีการหล่อ กลุ่มประติมากรรม สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร ผู้ที่สนใจสามารถเข้าชมกระบวนการรูปหล่อโลหะ ช้างเนียมทรงเครื่องคเชนทราภรณ์ ได้ทางลิ้งก์  https://datasipmu.finearts.go.th/portfolio/117 ซึ่งเป็นองค์ความรู้ที่อยู่ในระบบศูนย์ข้อมูลงานศิลปกรรม สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร            “ระบบศูนย์ข้อมูลงานศิลปกรรม สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร” เป็นช่องทางเผยแพร่ข้อมูลองค์ความรู้ด้านศิลปกรรมของสำนักช่างสิบหมู่ ผ่านทางเว็บไซต์ เพื่อเปิดโอกาสให้ประชาชนเข้าถึงข้อมูลความรู้ได้ง่ายยิ่งขึ้น ซึ่งจะมีองค์ความรู้เกี่ยวกับงานศิลปะไทย ในรูปแบบหนังสืออิเล็กทรอนิกส์  (E-book) อาทิ งานช่างปิดทองประดับกระจก การสร้างลวดลายในงานโลหะ การจัดสร้างหุ่นหลวง การเขียนภาพจิตรกรรมไทย การตอกกระดาษตอกฉลุหนัง การแกะแม่พิมพ์หินสบู่ การประดับมุกแบบญี่ปุ่น ฯลฯ และชมผลงานของสำนักช่างสิบหมู่ได้อีกมากมาย ผู้สนใจสามารถเข้าถึงข้อมูลองค์ความรู้งานด้านศิลปกรรม ของสำนักช่างสิบหมู่ ผ่านทางเว็บไซต์ https://datasipmu.finearts.go.th  

        กรมศิลปากร โดยสำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ ขอเชิญรับชมการถ่ายทอดสด Facebook Live การเสวนาทางวิชาการ เรื่อง "พุทธไทย ๆ : พุทธศาสนาไทยในกระแสความเปลี่ยนแปลง" ในวันพฤหัสบดีที่ 28 พฤษภาคม 2569 เวลา 09.00 – 16.30 น. พบกับการบรรยายและการเสวนา 4 หัวข้อ ได้แก่ เรื่อง ”อดีต ปัจจุบัน และอนาคตของพุทธศาสนาไทย” โดยศาสตราจารย์ ดร.สมภาร พรมทา เรื่อง “พุทธศาสนากับความเปลี่ยนแปลงของสังคมไทย” โดยศาสตราจารย์พิเศษ ธงทอง จันทรางศุ เรื่อง “มองพุทธศาสนาไทยผ่านมิติทางเศรษฐศาสตร์” โดยรองศาสตราจารย์ ดร.ณดา จันทร์สม และเรื่อง “พหุวัฒนธรรมกับพุทธศาสนาไทย” โดย พระครูธรรมรัต, พระมหาขุนพล สมจิตฺโต และนายวิจักขณ์ พานิช สามารถรับชมผ่านทาง Facebook : กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม https://www.facebook.com/FineArtsDept 

#องค์ความรู้พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติเชียงใหม่“มหาอารามตามพุทธตำนานพระเจ้าเลียบโลก”พุทธตำนานพระเจ้าเลียบโลก เป็นวรรณกรรมทางพระพุทธศาสนาที่แพร่หลายในดินแดนล้านนาและดินแดนล้านช้าง สันนิษฐานว่าถูกประพันธ์ขึ้นในพุทธศตวรรษที่ 19-20 ในดินแดนล้านนา และเผยแผ่ไปยังดินแดนล้านช้างในสมัยพระเจ้าไชยเชษฐาธิราช ใน พ.ศ.2058 อย่างไรก็ตามแม้ว่าจะเผยแผ่ไปยังดินแดนล้านช้าง แต่เนื้อหาและสถานที่ที่ถูกล่าวถึงยังคงเป็นสถานที่ในดินแดนล้านนา ซึ่งเป็นต้นฉบับของวรรณกรรมเรื่องนี้ นอกจากนี้พุทธตำนานพระเจ้าเลียบโลกปรากฏต้นฉบับใบลานที่คัดลอกต่อ ๆ มาหลายฉบับ เช่น ตำนานพระเจ้าเลียบโลกฉบับวัดกู่คำ จังหวัดเชียงใหม่  ตำนานพระเจ้าเลียบโลกฉบับวัดเวียง อำเภอเถิน จังหวัดลำปาง  พุทธตำนานฉบับวัดเชียงมั่น จังหวัดเชียงใหม่  ตำนานพุทธเลียบโลกฉบับวัดดอนปิน อำเภอสันกำแพง จังหวัดเชียงใหม่ ส่วนพุทธตำนานฝั่งล้านช้าง เช่น พระเจ้าเลียบโลกฉบับวัดบ้านแสนยาง อำเภอม่วงสามสิบ จังหวัดอุบลราชธานี และพระเจ้าเยี่ยมโลกฉบับวัดโพธิ์ตก จังหวัดขอนแก่น เป็นต้นเรื่องราวในพุทธตำนานพระเจ้าเลียบโลก กล่าวถึงการเสด็จมาโปรดเวไนยสัตว์ในดินแดนล้านนาของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า นอกจากนี้ยังทรงประทับรอยพระพุทธบาท ประทานพระเกศาธาตุ และพยากรณ์บ้านเมืองต่าง ๆ เช่น เมืองหริภุญไชย (ลำพูน) เมืองนันทบุรี (น่าน) เมืองพระยาว (พะเยา) ลัมพกัปปนคร (ลำปาง) และนครพิงค์เชียงใหม่ เป็นต้น นอกจากนี้ยังมีการกล่าวถึงสถานที่ต่าง ๆ ในดินแดนล้านนา ซึ่งล้วนแต่เป็นสถานที่ที่พระพุทธเจ้าเสด็จไปโปรดเวไนยสัตว์ เช่น บ้านชีชาง (เวียงกุมกาม) อำเภอสารภี จังหวัดเชียงใหม่ เมืองยวม ปัจจุบันอยู่ในพื้นที่อำเภอขุนยวม จังหวัดแม่ฮ่องสอน ดอยอ่างสลุง ในพื้นที่อำเภอเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่ ดอยแจ้ขุม ในพื้นที่อำเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย เป็นต้นพุทธตำนานพระเจ้าเลียบโลก มีการกล่าวถึงนครพิงค์เชียงใหม่และมหาอารามในเมืองเขียงใหม่ว่า ครั้งหนึ่งพระพุทธเจ้าประทับอยู่บนดอยคำหลวง (ปัจจุบันคือดอยคำ ตำบลแม่เหี้ย อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่) เหล่าเทวดาทูลขอให้พระองค์ประทับรอยพระพุทธบาท พระองค์จึงเสด็จไปทางทิศตะวันออกพบก้อนหินงามก้อนหนึ่ง ทรงประทับรอยพระพุทธบาทและทรงรำพึงว่า ภายภาคหน้าจะเกิดเป็นมหานครขนาดใหญ่ เป็นที่อยู่แห่งกษัตริย์และคนทั้งหลาย พระศาสนาจะรุ่งเรืองในเมืองนี้ และเกิดมีมหาอารามขนาดใหญ่จำนวน 8 แห่ง ครั้งหนึ่งพระพุทธองค์ทรงพบชีม่าน (นักบวชพม่า) 2 รูป นุ่งผ้าน่าเกลียด ครั้นเห็นพระพุทธองค์เสด็จมาก็อภิวาทและเอาบาตรถวาย 2 ลูก พระพุทธองค์จึงตรัสว่า “ท่านนุ่งผ้าน่าเกลียด ไม่เหมาะแก่สมณสารูป” ชีม่านทั้งสองเกิดความละอายจึงสละเพศนักบวชนั้นและทูลขอบวชต่อพระพุทธเจ้า พระองค์จึงประทานเอหิภิกขุอุปสัมปทาแก่ชีม่านทั้ง 2 และทรงพยากรณ์ว่า ด้วยเหตุนี้ภายภาคหน้าสถานที่นี้จะเป็นเมืองชื่อว่า อภินวนคร หรือเวียงเชียงใหม่ ส่วนมหาอารามทั้ง 8 ในนครแห่งนี้ ประกอบด้วย บุปผาราม เวฬุวันอาราม บุพพาราม อโศการาม พีชอาราม สังฆาราม นันทอาราม และโชติอาราม แต่ละแห่งจะได้ประดิษฐานพระเกศาธาตุแห่งละองค์++ บุปผาราม กล่าวถึงในพุทธตำนานพระเจ้าเลียบโลกว่า ครั้งหนึ่งพระพุทธเจ้าเสด็จไปประทับโคนต้นบุนนาคต้นหนึ่ง มีคนแก่ 2 คน ปลูกต้นบุนนาค เพื่อนำดอกไปขาย ครั้นเห็นพระพุทธเจ้าจึงนำดอกบุนนาคมาถวายพระองค์ พระองค์ทรงตรัสพยากรณ์ว่า ภายภาคหน้าจะมีการสร้างอารามขนาดใหญ่นามว่า บุปผาราม (วัดสวนดอกไม้) จากนั้นพระเจ้าอโศกราชทูลขอพระเกศาธาตุ พระองค์จึงประทานให้ และบรรจุไว้ในบุปผาราม ปัจจุบันบุปผาราม คือ วัดสวนดอก สร้างขึ้นสมัยพญากือนา เมื่อ พ.ศ.1915 เพื่อเป็นที่พำนักจำพรรษาของพระสุมนเถระที่อาราธนาจากเมืองสุโขทัย ++ เวฬุวันอาราม หรือ ป่าเวฬุนาราม กล่าวถึงในพุทธตำนานพระเจ้าเลียบโลกว่า ครั้งหนึ่งพระพุทธเจ้าเสด็จไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ (ของบุปผาราม) ทรงประทับนั่งที่โคนไม้หกกอหนึ่ง แล้วทรงพยากรณ์ว่า ในภายภาคหน้าสถานที่นี้จะได้ชื่อว่า ป่าเวฬุนาราม และพระเจ้าอโศกราชทูลขอพระเกศาธาตุบรรจุไว้ ณ ที่นั้น จึงได้ชื่อว่า เวฬุวันวัดป่าหก ปัจจุบันเวฬุวันอาราม คือ วัดกู่เต้า ปรากฏชื่อในพงศาวดารโยนกและตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่ว่า “เวฬุวันกู่เต้า” ใน พ.ศ.2035 และถูกกล่าวถึงอีกครั้งใน พ.ศ.2305 ว่ากองทัพพม่าเข้ามาตั้งทัพบริเวณแห่งนี้++ บุพพาราม กล่าวถึงในพุทธตำนานพระเจ้าเลียบโลกว่า ครั้งหนึ่งพระพุทธเจ้าเสด็จไปยังทิศตะวันออกเฉียงใต้ (ของเวฬุวันอาราม) ทรงประทับนั่งและทรงพยากรณ์ว่า ภายภาคหน้าจะมีคนมาสร้างอารามขนาดใหญ่นามว่า “วัดบุพพาราม” ตามที่ตั้งทางทิศตะวันออก จากนั้นพระเจ้าอโศกราชทูลขอพระเกศาธาตุองค์หนึ่งประดิษฐานไว้ที่นี่ จากนั้นจึงได้ชื่อว่าวัดบุพพาราม ปัจจุบันวัดบุพพารามตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกของเมืองเชียงใหม่ ปรากฏหลักฐานในชินกาลมาลีปกรณ์ว่าสร้างขึ้นในสมัยพญาเมืองแก้ว ใน พ.ศ.2040++ อโศการาม กล่าวถึงในพุทธตำนานพระเจ้าเลียบโลกว่า ครั้งหนึ่งพระพุทธองค์เสด็จไปทางทิศตะวันตก (ของบุพพาราม) มีชาวลวะ 2 คน ยิงวัวเถื่อนเอาเนื้อมาย่าง และนำถวายแด่พระพุทธเจ้า พระองค์ทรงเสวยและพยากรณ์ว่า ต่อไปภายหน้าจะมีคนมาสร้างอารามนามว่า อโศการาม จากนั้นพระเจ้าอโศกราชทูลขอพระเกศาธาตุอัญเชิญมาประดิษฐานไว้ยังสถานที่นี้และได้ชื่อว่า วัดอโศการาม ปัจจุบันวัดอโศการาม คือ วัดป่าแดงหลวง (ร้าง) พงศาวดารโยนกกล่าวว่า พญาติโลกราชสร้างสถูปแห่งนี้ไว้เพื่อบรรจุพระอัฐิของพญาสามฝั่งแกนผู้เป็นพระราชบิดา ในพ.ศ.1980 และชินกาลมาลีปกรณ์กล่าวว่า วัดแห่งนี้เป็นศูนย์กลางของพระพุทธศาสนาลังกาสายใหม่ หรือนิกายป่าแดง ซึ่งพญาติโลกราชทรงเป็นผู้อุปถัมภ์++ พีชอาราม  กล่าวถึงในพุทธตำนานพระเจ้าเลียบโลกว่า ครั้งหนึ่งพระพุทธเจ้าเสด็จไปทางทิศใต้ (ของอโศการาม) ประทับอยู่ ณ ที่แห่งหนึ่ง มีลวะ 2 คน นำมะม่วงมาถวายแด่พระพุทธเจ้า จากนั้นก็มีลวะทั้งหลายนำมะปราง มะขุน (ส้มซ่า) และข้าวซ้อมมือมาถวาย พร้อมทั้งนำส้มป่อยและน้ำหอมมาถวายเพื่อสรงและล้างพระหัตถ์ จากนั้นพระองค์ทรงเทศนาแก่พวกลวะตลอด 3 วัน 3 คืน และทรงพยากรณ์ว่า ภายภาคหน้าจะมีคนมาสร้างอารามนามว่า พีชอาราม และพระเจ้าอโศกราชทูลขอพระเกศาธาตุประดิษฐานไว้ยังสถานที่นี้ด้วย ปัจจุบันพีชอาราม คือ วัดหลวงศรีเกิด ซึ่งจารึกอัญเชิญพระเจ้าแข้งคมเข้าเวียงสมัยพระเจ้ากาวิละ กล่าวถึงชื่อ วัดหลวงโพธิรุกขพิชชาราม อันเป็นที่อยู่ของพระมหาสมเด็จนนทาวิริยวังโส สันนิษฐานว่าคือวัดศรีเกิด ซึ่งเป็นสถานที่ประดิษฐานพระเจ้าแข้งคม++ สังฆาราม กล่าวถึงในพุทธตำนานพระเจ้าเลียบโลกว่า ครั้งหนึ่งพระพุทธองค์เสด็จไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ (ของพีชอาราม)  ทรงประทับยังที่แห่งหนึ่ง มีนักบวชม่าน 7 รูป มานอนพำนักอยู่ที่นั่น ครั้นเห็นพระพระพุทธเจ้าเสด็จมาก็ถวายอภิวาท พระองค์จึงทรงพยากรณ์ว่า ภายภาคหน้าสถานที่นี้จะมีผู้มาสร้างอารามนามว่า สังฆาราม และพระเจ้าอโศกราชก็ทูลขอพระเกศาธาตุหนึ่งองค์ประดิษฐานไว้ยังสถานที่นี้ด้วย ปัจจุบันสังฆาราม คือ วัดเชียงมั่น ซึ่งสร้างขึ้นในสมัยพญามังรายเมื่อครั้งแรกสร้างเมืองเชียงใหม่ และสร้างเจดีย์องค์ใหม่ใน พ.ศ.2014 สมัยพญาติโลกราช++ นันทอาราม กล่าวถึงในพุทธตำนานพระเจ้าเลียบโลกว่า ครั้งหนึ่งพระพุทธเจ้าเสด็จไปยังทิศตะวันออกเฉียงใต้ (ของสังฆาราม) ลวะคนหนึ่งเห็นพระพุทธองค์เสด็จมาจึงรีบปลูกกระท่อมใหญ่หลังหนึ่งเพื่อให้พระองค์ประทับ พระองค์ก็ทรงเมตตาประทับอยู่ในกระท่อมนั้น 1 คืน แล้วตรัสพยากรณ์ว่า ตถาคตอยู่สถานที่นี้ด้วยความสำราญ ต่อไปภายหน้าจะมีผู้มาสร้างอารามขึ้นชื่อว่า นันทอาราม และพระเจ้าอโศกราชก็ทูลขอพระเกศาธาตุประดิษฐานไว้ยังสถานที่นี้ด้วย ปัจจุบันนันทอาราม หรือวัดนันทาราม ตั้งอยู่ทางทิศใต้ของเมืองเชียงใหม่ ++ โชติอาราม กล่าวถึงในพุทธตำนานพระเจ้าเลียบโลกว่า ครั้งหนึ่งมีลวะอาราธนานิมนต์พระพุทธเจ้าไปยังบ้านของตน เมื่อไปถึง ลวะผู้นั้นเกิดศรัทธาอย่างยิ่งจึงฝังค้างฉัตร ธงแผ่นผ้าถวายเป็นพุทธบูชา จากนั้นมีชีม่านรูปหนึ่งอายุ 120 ปี เห็นพระพุทธองค์จึงเปลื้องผ้าสไบจุดไฟถวายเป็นพุทธบูชา พระพุทธองค์จึงทรงพยากรณ์ว่า ภายภาคหน้าจะมีผู้คนมาสร้างอารามขนาดใหญ่นามว่า โชติอาราม และพระเจ้าอโศกราชก็ทูลขอพระเกศาธาตุบรรจุไว้ในกระบอกไม้ซาง ใส่ในผอบทองคำใหญ่ 7 กำมือ ลวะทั้งหลายขุดหลุมลึก 400 ศอก บรรจุในก้นหลุมและเอาสมบัติถมใส่เป็นจำนวนมาก และพระอินทร์ก็ทรงเนรมิตจักรยนตร์ป้องกันไว้ และก่อสถูปครอบไว้สูง 300 ศอก และทรงพยากรณ์ต่อว่า เมื่อตถาคตนิพพานลงแล้วจึงเอาธาตุอุ้งมือข้างขวามาประดิษฐานไว้ยังสถานที่นี้ด้วย ปัจจุบันโชติอาราม คือ วัดเจดีย์หลวง ซึ่งถูกสร้างขึ้นครั้งแรกในสมัยพญาแสนเมืองมา ราวกลางพุทธศตวรรษที่ 20ดังนั้นมหาอารามทั้ง 8 แห่งที่ปรากฏในพุทธตำนานพระเจ้าเลียบโลก จึงเป็นสิ่งสะท้อนให้เห็นถึงความสำคัญของเมืองเชียงใหม่ที่มีการประดิษฐานพระเกศาธาตุของพระพุทธเจ้าในอารามต่าง ๆ รวมถึงยังเป็นสถานที่ที่พระองค์เคยเสด็จมาด้วยพระองค์และมีพุทธพยากรณ์ถึงสถานที่นั้น ๆ ด้วยเหตุนี้ทำให้พุทธตำนานพระเจ้าเลียบโลกเป็นเสมือนเครื่องมือตอกย้ำการมีตัวตนจริงของพระพุทธเจ้า พระบรมสารีริกธาตุ รอยพระพุทธบาท และอารามสำคัญค้นคว้า/เรียบเรียง  นายนนทวัชร์ ไกรสกุล  ภัณฑารักษ์พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เชียงใหม่เอกสารประกอบการเรียบเรียงกตัญญู ชูชื่น. พระเจ้าเลียบโลกฉบับล้านนา: บทวิเคราะห์ (วิทยานิพนธ์หลักสูตรปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาจารึกภาษาไทย ภาควิชาภาษาตะวันออก บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศิลปากร ปีการศึกษา 2525).เธียรชาย อักษรดิษฐ์. ตำนานพระเจ้าเลียบโลก: การศึกษาพื้นที่ทางสังคมและวัฒนธรรมล้านนา (โครงการวิจัยย่อยในกรอบของโครงการวิจัยเขตเศรษฐกิจวัฒนธรรมภาคเหนือตอนบน ทุนเมธีวิจัยอาวุโส สกว. และทุนสนับสนุนฝ่ายชุมชนและสังคม สกว. ประจำปี 2548).พระยาประชากิจกรจักร. พงศาวดารโยนก. พิมพ์ครั้งที่ 5. กรุงเทพฯ: คลังวิทยา, 2507.พระรัตนปัญญาเถระ. ชินกาลมาลีปกรณ์. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: มิตรนภาการพิมพ์, 2510.พุทธตำนานพระเจ้าเลียบโลก. เชียงใหม่: โรงพิมพ์นันทพันธ์, 2553. (พิมพ์เนื่องในงานพิธีกฐินพระราชทาน ณ วัดพระธาตุหริภุญไชย วรมหาวิหาร ลำพูน วันที่ 31 ตุลาคม 2553 และในวโรกาสมหามงคลที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเจริญพระชนมายุครบ 83 พรรษา ในวันที่ 5 ธันวาคม 2553)ศักดิ์ชัย สายสิงห์. ศิลปะล้านนา. กรุงเทพฯ: มติชน, 2556.สุรพล ดำริห์กุล. ประวัติศาสตร์และศิลปะล้านนา. นนทบุรี: เมืองโบราณ, 2561.ฮันส์ เพนธ์, พรรณเพ็ญ เครือไทย และศรีเลา เกษพรหม. ประชุมจารึกล้านนา เล่ม 2 จารึกพระเจ้ากาวิละ พ.ศ.2334-2357. เชียงใหม่: สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 2541.

พระมหารัชชมังคลาจารย์ (นิทฺเทสกเถร เทศ วิทยานุกรณ์) (2429 – 2510) พระมหารัชชมังคลาจารย์ (นิทฺเทสกเถร เทศ วิทยานุกรณ์) มีนามเดิมว่า เทศ วิทยานุกรณ์ เกิดเมื่อวันที่ 12 มิถุนายน พ.ศ. 2429 ที่บ้านนาซา ตำบลปากน้ำประแส อำเภอแกลง จังหวัดระยอง บิดาชื่อ นายหมื่นศิรินรา (อ่อง วิทยานุกรณ์) มารดาชื่อ นางศิรินรา (กรอง วิทยานุกรณ์) มีพี่น้อง 6 คน คือ 1.      นายแถว วิทยานุกรณ์ 2.      นางถิว ราญรอน 3.      นางละม้าย วงศ์แววดี 4.      นางละเมียด กสิกรรม 5.      นางระเบียบ การุณ 6.      นางวาย วิทยานุกรณ์   การศึกษาก่อนอุปสมบท เริ่มศึกษาวิชาหนังสือว่าด้วยการอ่านและการเขียนกับบิดา ต่อมาราว พ.ศ. 2439 - 2440 ไปเรียนหนังสือกับพระครูสังฆการบูรพทิศ (เคลิ้ม) เจ้าอาวาสวัดสมมติเทพฐาปนาราม (วัดแหลมสน) ผู้เป็นลุง พ.ศ. 2441 ได้มาอยู่ที่วัดรังษีสุทธาวาส พระนคร ต่อมาป่วยเป็นไข้จึงกลับไปพักรักษาตัวที่อำเภอแกลง พ.ศ. 2442 เมื่อหายป่วยดีแล้ว ได้เข้าเรียนหนังสือไทยและสอบไล่ได้ชั้นมูล 1-2-3 ที่โรงเรียนวัดโพธิทอง อำเภอแกลง จังหวัดระยอง พ.ศ. 2443 – 2444 มาอยู่วัดบวรนิเวศวิหาร พระนคร กับพระสุคุณคณาภรณ์ (สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์) ศึกษาและสอบได้ประโยคประถม 1-2-3-4 ที่โรงเรียนวัดบวรนิเวศวิหาร พ.ศ. 2445 เรียนและสอบประโยค 1 ได้ที่โรงเรียนสายสวลีภิรมย์ (โรงเลี้ยงเด็ก) พ.ศ. 2446 - 2447 เข้าเรียนชั้นมัธยมศึกษาที่โรงเรียนวัดสุทัศนเทพวราราม และสอบประโยค 2 ได้ที่โรงเรียนวัดราชบูรณะ เป็นอันจบการศึกษาในสมัยนั้น   การอุปสมบท เมื่ออายุครบอุปสมบทแล้ว ได้อุปสมบทเมื่อวันที่ 22 มิถุนายน พ.ศ. 2449 ณ พัทธสีมาวัดบวรนิเวศวิหาร โดยมีสมเด็จพระมหาสมณเจ้าฯ ทรงรับเป็นองค์อุปถัมภกและทรงเป็นพระอุปัชฌาย์ และพระญาณวราภรณ์ เป็นพระกรรมวาจาจารย์             ผลงานและคุณูปการที่สำคัญ เมื่ออุปสมบทแล้ว ได้ตั้งใจศึกษาพระปริยัติธรรมจนแปลหนังสือได้ และปฏิบัติหน้าที่เป็นเลขานุการในพระองค์ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส รวมถึงงานสำคัญของคณะสงฆ์อย่างต่อเนื่อง เช่น เป็นเลขานุการพิเศษเกี่ยวกับการเปิดสอบธรรมสนามหลวงกรรมการฝึกอบรมพระนวกะ กรรมการวัดบวรนิเวศวิหาร บรรณารักษ์ห้องสมุดมหามกุฏราชวิทยาลัย เป็นผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดราชาธิวาส เป็นผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดสัมพันธวงศ์ เป็นเจ้าอาวาสวัดสัมพันธวงศ์ เป็นผู้ช่วยตรวจการคณะสงฆ์มณฑลพายัพและมณฑลมหาราช เป็นกรรมการมหาเถรสมาคม เป็นกรรมการที่ปรึกษาศาสนสมบัติ เป็นต้น   ตำแหน่งทางคณะสงฆ์และสมณศักดิ์ พ.ศ. 2451     เป็นพระครูสมุห์ พ.ศ. 2454      เป็นพระครูอเนกสาวัน พ.ศ. 2456      เป็นพระครูวินัยธรรม ฐานานุกรมในสมเด็จพระมหาสมณเจ้า                    กรมพระยาวชิรญาณวโรรสทั้ง 3 ตำแหน่ง พ.ศ. 2457      เป็นพระครูสัญญาบัตรที่ “พระครูพุทธมนต์ปรีชา” พ.ศ. 2460     เป็นพระครูเจ้าอาวาสพระอารามหลวงที่ “พระครูวิบูลย์ศีลขันธ์” พ.ศ. 2471     เป็นพระราชาคณะสามัญที่ “พระเนกขัมมมุนี” พ.ศ. 2474     เป็นพระราชาคณะชั้นราชที่ “พระรัชชมงคลมุนี พรหมจารีพรต นิวิฏฐ์กฤตยาทร ยติคณิสสร บวรสังฆารามคามวาสี” พ.ศ. 2494     เป็นพระราชาคณะชั้นเทพในราชทินนามเดิม พ.ศ. 2498     เป็นพระราชาคณะชั้นธรรมในราชทินนามเดิม พ.ศ. 2503     เป็นพระราชาคณะเทียบรองสมเด็จพระราชาคณะ มีราชทินนามตามสัญญาบัตรว่า “พระมหารัชชมังคลาจารย์ วิมลญาณอุดม พรหมจารีพรตนิวิฏฐ์ สาสนพิพิธคุณาภรณ์ ยติคณิสสร บวรสังฆารามคามวาสี” พ.ศ. 2506     เป็นรองสมเด็จพระราชาคณะ มีราชทินนามตามจารึกในหิรัณยบัฏว่า “พระมหารัชชมังคลาจารย์ วิมลญาณอุดม พรหมจารีพรตนิวิฏฐ์ พุทธศาสนกฤตยาทร ธรรมยุตติกคณิสสร บวรสังฆารามคามวาสี”                               การมรณภาพ  พระมหารัชชมังคลาจารย์ เริ่มมีสุขภาพร่างกายทรุดโทรมตั้งแต่ พ.ศ. 2507 และได้ผ่าตัดเนื้องอกในทางเดินปัสสาวะ เมื่อวันที่ 19 เมษายน พ.ศ. 2510 แต่อาการยังคงไม่ดีขึ้น และได้มรณภาพเมื่อวันที่ 26 พฤษภาคม พ.ศ. 2510 ณ โรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า รวมอายุได้ 80 ปี และมีพรรษาได้ 61 พรรษา     ข้อมูลหนังสืออนุสรณ์งานศพ บรรณานุกรม ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา และกรมศิลปากร.  ประวัติสุนทรภู่.  พระนคร: โรงพิมพ์กรมสารบรรณทหารเรือ, 2510.   รายละเอียดเนื้อหา  รายงานตรวจการคณะสงฆ์ ของสมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาวชิรญาณวโรรส   เลขเรียกหนังสือ   ห 294.309 ว151รพ สถานที่จัดเก็บ     ห้องศิลปากรและหนังสือหายาก หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก จันทบุรี

พิพิธิภัณฑสถานแห่งชาติเสมือนจริง พระพุทธชินราช: http://www.virtualmuseum.finearts.go.th/phraphutachinarat      "พระพุทธชินราช"  ถือว่าเป็นพระพุทธรูปที่มีความสำคัญของต่อชาวพิษณุโลก เป็นพระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองยึดเหนี่ยวจิตใจ และเป็นพระพุทธรูปสำคัญของประเทศไทย ปัจจุบันประดิษฐานอยู่ที่วัดพระศรีมหาธาตุวรมหาวิหาร หรือ วัดใหญ่ ใน อ.เมือง จ.พิษณุโลก เป็นวัดที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์  สถาปัตยกรรม มีศิลปะอันงดงามประดิษฐ์ตามวิหารสำคัญ อันได้แก่ วิหารพระพุทธชินราช วิหารพระพุทธชินสีห์ และวิหารพระศรีศาสดา      ประวัติพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระพุทธชินราช แต่เดิมเป็นพิพิธภัณฑสถานที่อยู่ในความดูแลของวัดพระศรีมหาธาตุวรมหาวิหาร  ต่อมากรมศิลปากรได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษา จัดตั้งเป็นพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระพุทธชินราช เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน พ.ศ.2504