สาระอีสาน นำเสนอและเผยแพร่เกร็ดความรู้ต่าง ๆ จากข้อมูลท้องถิ่นอีสานตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน วันนี้นำเสนอเรื่อง หนังประโมทัย : หนังตะลุงภาคอีสาน เรียบเรียงโดย นายวรธน พึ่งเฮง เจ้าพนักงานห้องสมุดปฏิบัติงาน เนื้อหามีดังนี้

                   คำว่า “ประโมทัย” หรือ “ปราโมทย์” มีความหมายถึงความบันเทิงใจ ความปลื้มปิติใจ จึงสื่อถึงการแสดงที่ให้ความสนุกสนานและความสุขใจแก่ผู้ชม

                   ชื่อ “หนังประโมทัย” มาจากชื่อคณะละครร้องที่มีมาตั้งแต่ปลายรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) โดยคำเรียกในแต่ละท้องที่อาจต่างกัน เช่น หนังปราโมทัย หนังบักตื้อ หนังบักป่อง หรือ เรียกตามตัวละครตลกเด่นในเรื่อง โดยเรื่องที่นิยมนำมาแสดงได้แก่ รามเกียรติ์หรือสังข์สินไชย นอกจากให้ความบันเทิงแล้ว ยังแทรกด้วยคติธรรมและพุทธภาษิตเพื่อสอนใจ เช่น ความดีมีชัยเหนือความชั่ว ฝ่ายธรรมะย่อมชนะฝ่ายอธรรม และการที่ทำดีย่อมได้รับผลดีในที่สุด

                   การแสดงหนังประโมทัยในแต่ละคณะจะมีผู้เล่นประมาณ 5-10 คน รับผิดชอบทั้งการเชิดตัวหนัง การพากย์บทเจรจา และการบรรเลงดนตรีที่ใช้เครื่องดนตรีพื้นบ้านที่หลากหลาย เช่น กลองสองหน้า แคน กลองชุด เบส คีย์บอร์ด กีตาร์ฉิ่ง และระนาดเอก เวทีแสดงจะตั้งอยู่ในระดับสายตา มีจอหนังยกสูงประมาณ 1 เมตร และใช้แสงไฟแบบโบราณหรือหลอดไฟส่องสว่างในปัจจุบัน

                   หนังประโมทัยถือเป็นมหรสพที่ผสมผสานศิลปะพื้นบ้านหลายแขนง สะท้อนวิถีชีวิตและความเชื่อของคนอีสาน เป็นการสืบทอดภูมิปัญญาและวัฒนธรรมท้องถิ่นที่สำคัญ แม้ในปัจจุบันจะมีความนิยมลดลงเนื่องจากเทคโนโลยีและวัฒนธรรมสมัยใหม่เข้ามา แต่ยังคงมีการสืบทอดในวงการแสดงบางกลุ่ม และได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานราชการและสถานศึกษา เช่น มหาวิทยาลัยมหาสารคาม และวิทยาลัยนาฏศิลปกาฬสินธุ์ นำไปเผยแพร่และบรรจุในหลักสูตรการเรียนการสอน

                   ในปี พ.ศ. 2557 หนังประโมทัยได้รับการประกาศขึ้นทะเบียนเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติอย่างเป็นทางการ เพื่อคุ้มครองและส่งเสริมการอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมที่สำคัญนี้ไว้ให้คงอยู่แก่คนรุ่นหลัง