เรือหม่อมหัวเขียว: เรื่องราวจากวัดพลับบางกะจะ

เรือยาวเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตและวัฒนธรรมของชุมชนริมน้ำมาแต่โบราณ ทั้งใช้ในการเดินทาง ประกอบพิธีกรรมทางศาสนา และสะท้อนภูมิปัญญาของผู้คนในท้องถิ่น จังหวัดจันทบุรีมีเรือยาวโบราณลำหนึ่งที่มีเรื่องราวเกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์สมัยรัชกาลที่ 5 นั่นคือ เรือหม่อมหัวเขียวแห่งวัดพลับบางกะจะ ซึ่งเป็นทั้งมรดกทางประวัติศาสตร์และส่วนหนึ่งของอัตลักษณ์ชุมชนที่ชาวบางกะจะภาคภูมิใจ

เรือหม่อมหัวเขียวเป็นเรือขนาด 30 ฝีพาย สร้างขึ้นจากดำริของหลวงปู่สร้อย เจ้าอาวาสองค์ที่ 8 แห่งวัดพลับบางกะจะ เพื่อใช้ในงานแห่กฐินและผ้าป่า รวมถึงการแข่งขันเรือยาว โดยนำไม้ตะเคียนทองจากบ้านหนองคล้ามาผ่าครึ่งและขุดเป็นเรือจำนวน 2 ลำ คือ เรือหัวเขียวและเรือกาไว โดยเรือกาไวอยู่ที่วัดโขดเขมาราม อำเภอบางปะหัน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

เหตุการณ์สำคัญที่ทำให้เรือหัวเขียวเป็นที่จดจำ เกิดขึ้นในช่วงที่รัชกาลที่ 5 เสด็จประพาสจังหวัดจันทบุรีทางชลมารค โดยเรื่องเล่าท้องถิ่นกล่าวถึงเหตุการณ์ที่เรือพระที่นั่งประสบปัญหาติดสันดอนบริเวณแม่น้ำจันทบุรี เนื่องจากกระแสน้ำไหลเชี่ยวและหมุนวน จนไม่สามารถเคลื่อนต่อไปได้ แม้จะมีการนำเรือยนต์เข้าช่วยเหลือ แต่ก็ไม่สามารถลากเรือพระที่นั่งให้พ้นจากบริเวณดังกล่าวได้ จนกระทั่งเรือหัวเขียวเข้าไปช่วยลากด้วยกำลังของฝีพาย และสามารถนำเรือพระที่นั่งให้พ้นจากจุดที่ติดขัดได้สำเร็จ

ส่วนที่มาของชื่อ หม่อมหัวเขียว มีเรื่องเล่าว่า รัชกาลที่ 5 ทรงสอบถามถึงชื่อเรือและวัดที่เป็นเจ้าของ ก่อนจะพระราชทานนามดังกล่าว โดยมีคำบอกเล่าว่าทรงใช้ดินสอชนวนเขียนชื่อไว้บริเวณหัวเรือ เรื่องเล่านี้ได้รับการถ่ายทอดสืบต่อกันมา และเป็นส่วนหนึ่งของความทรงจำทางประวัติศาสตร์ของชุมชนบางกะจะ

ความสำคัญของเรือหม่อมหัวเขียวยังสะท้อนผ่านตราสัญลักษณ์ประจำเทศบาลตำบลบางกะจะ ซึ่งประกอบด้วยภาพพระปรางค์วัดพลับ ภาพเรือยาว และภาพพระจันทร์เปล่งรัศมี โดยภาพเรือยาวสื่อถึงเรือแข่งขันที่มีชื่อเสียงด้านฝีพาย และมีความเชื่อมโยงกับเรื่องราวการเสด็จประพาสจันทบุรีทางชลมารคในสมัยรัชกาลที่ 5 การปรากฏของภาพเรือยาวในตราสัญลักษณ์จึงแสดงให้เห็นถึงความสำคัญของเรือหม่อมหัวเขียวในฐานะสัญลักษณ์ที่สะท้อนอัตลักษณ์และความภาคภูมิใจของชาวบางกะจะ

ปัจจุบันเรือหม่อมหัวเขียวได้รับการเก็บรักษาไว้ ณ ศาลาเรือยาว วัดพลับบางกะจะ จังหวัดจันทบุรี เพื่อให้ผู้สนใจได้ศึกษาเรื่องราวของเรือโบราณลำนี้ การอนุรักษ์เรือหม่อมหัวเขียวจึงมิใช่เพียงการรักษาเรือไม้เก่าแก่ให้คงอยู่ แต่ยังเป็นการสืบทอดเรื่องราวทางประวัติศาสตร์และความทรงจำของชุมชนให้คนรุ่นหลังได้เรียนรู้ต่อไป

แหล่งอ้างอิง

เทศบาลตำบลบางกะจะ.  แกลอรี่ภาพถ่ายภูมิทัศน์.  [ออนไลน์].  สืบค้นเมื่อ 4 พฤศจิกายน 2569, จาก https://www.bangkaja.go.th/public/list/data/index/menu/1333

_____.  ประวัติความเป็นมา.  [ออนไลน์].  สืบค้นเมื่อ 4 พฤศจิกายน 2569, จาก https://www.bangkaja.go.th/public/list/data/index/menu/1142

_____.  BANGKACHA VILLAGE ของดีบางกะจะ.  [ออนไลน์].  สืบค้นเมื่อ 3 พฤศจิกายน 2569, จาก https://online.anyflip.com/yhtww/wayo/mobile/index.html

สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดจันทบุรี.  เรือหม่อมหัวเขียว.  [ออนไลน์].  สืบค้นเมื่อ 3 พฤศจิกายน 2569, จาก https://chanthaburi.m-culture.go.th/th/db_79_chanthaburi_49/30770

เรียบเรียงโดย นางสาวทิพวรรณ จันทร์ปัญญา บรรณารักษ์ปฏิบัติการ

       หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก จันทบุรี

       สำนักศิลปากรที่ 5 ปราจีนบุรี  กรมศิลปากร