ขนมจ้างเมืองจันท์ใสดั่งแก้ว

ขนมโบราณบางชนิดอาจดูเรียบง่าย แต่กลับซ่อนเรื่องราวและภูมิปัญญาของผู้คนไว้มากกว่าที่คิด เช่นเดียวกับ ขนมจ้าง หรือกี่จ่าง ขนมจากข้าวเหนียวที่มีลักษณะใส เหนียวนุ่ม และมีรสชาติเป็นเอกลักษณ์ ขนมชนิดนี้มีเรื่องราวผูกพันกับเมืองจันทบุรีมาอย่างยาวนาน ชวนให้ย้อนรอยไปทำความรู้จักกับขนมเล็ก ๆ ที่สะท้อนทั้งภูมิปัญญาและวิถีชีวิตของคนเมืองจันท์

ขนมจ้าง หรือกี่จ่าง เป็นขนมพื้นบ้านที่ทำจากข้าวเหนียวซึ่งผ่านการแช่น้ำด่าง ก่อนนำมาห่อด้วยใบอ้อเป็นก้อนทรงสามเหลี่ยมแล้วต้มจนสุก เนื้อขนมมีสีใสออกเหลืองอมเขียวอ่อน ๆ เหนียวนุ่ม และมีรสจืดเป็นเอกลักษณ์ เมื่อครั้งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จประพาสเมืองจันทบุรี ได้ทรงกล่าวถึงขนมจ้างไว้ในพระราชนิพนธ์ โดยบรรยายถึงขนมที่มีลักษณะใสเหมือนแก้ว เหนียวนุ่ม และไม่มีรสขม สะท้อนให้เห็นถึงเอกลักษณ์ของขนมจ้างเมืองจันทบุรีในอดีต

ด้วยรสชาติที่จืด ขนมจ้างจึงนิยมรับประทานคู่กับของหวานเพื่อเพิ่มรสชาติ โดยเฉพาะ น้ำอ้อยจากตำบลหนองบัว อำเภอเมืองจันทบุรี ซึ่งมีรสหวานหอม เมื่อนำมารับประทานคู่กับขนมจ้างที่เหนียวนุ่ม จึงช่วยเติมรสชาติให้กลมกล่อมยิ่งขึ้น

เรื่องราวของขนมชนิดนี้สะท้อนภูมิปัญญาของคนท้องถิ่นในการเลือกใช้สิ่งที่มีอยู่ตามธรรมชาติและประยุกต์ความรู้ในการประกอบอาหาร ตั้งแต่ข้าวเหนียว น้ำด่าง และใบอ้อ ไปจนถึงการรับประทานคู่กับน้ำอ้อย ซึ่งล้วนเชื่อมโยงขนมจ้างเข้ากับวัตถุดิบและวิถีอาหารพื้นถิ่นของจันทบุรีได้อย่างน่าสนใจ ขนมจ้างจึงไม่ได้เป็นเพียงขนมโบราณ หากยังเป็นส่วนหนึ่งของเรื่องราวทางวัฒนธรรมที่ควรค่าแก่การเรียนรู้และจดจำ 

แหล่งอ้างอิง

กฤติน ศรีบุตร.  คุณตาคุณยายนักทำ ‘ขนมจ้าง’ แห่งเมืองจันท์.  [ออนไลน์].  สืบค้นเมื่อ 30 กันยายน 2569, จาก https://krua.co/food_story/ki_chang

สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดจันทบุรี.  อาหารพื้นถิ่นจันทบูร มองจันท์ ผ่านจาน.  จันทบุรี: สำนักงาน, 2567. 

สุมลฑริกาญจณ์ มายะรังษี.  ขนมจ้างเมืองจันทบุรี "ดีนักแล"ตามพระราชหัตถเลขา.  [ออนไลน์].  สืบค้นเมื่อ 30 กันยายน 2569, จาก https://www.finearts.go.th/12archives/view/21120

เรียบเรียงโดย นางสาวทิพวรรณ จันทร์ปัญญา บรรณารักษ์ปฏิบัติการ

       หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก จันทบุรี

       สำนักศิลปากรที่ 5 ปราจีนบุรี  กรมศิลปากร