พระราชเขมากร

(ปกรณ์ อารทฺธวิริโย)

(2442 – 2528)

พระราชเขมากร (ปกรณ์ อารทฺธวิริโย) มีนามเดิมว่า เก๊า ลาภเหลือ เกิดเมื่อวันที่ 12 มกราคม พ.ศ. 2442 ณ บ้านหนองคล้า ตำบลห้วยแร้ง อำเภอเมือง จังหวัดตราด มีพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน 7 คน ดังนี้

1.      ท่านเจ้าคุณพระราชเขมากร

2.      นายเล็ก ลาภเหลือ (ถึงแก่กรรม)

3.      นางแดง ศิริ

4.      นายก๊อก เขมากโรทัย (ลาภเหลือ)

5.      นายมาก ลาภเหลือ

6.      นายอมร เขมากโรทัย (ลาภเหลือ)

และมีพี่สาวต่างมารดา 1 คน คือ นางก่อ สังข์ผาด

          การศึกษาก่อนอุปสมบท

                   ได้ศึกษาที่โรงเรียนวัดคลองขุด ตำบลห้วยแร้ง อำเภอเมือง จังหวัดตราด

          การทำงานก่อนอุปสมบท

                   เคยรับราชการตำรวจเป็นเวลา 5 ปี ได้รับยศสิบตำรวจโท

          การอุปสมบท

                   อุปสมบทเมื่อวันที่ 27 มิถุนายน พ.ศ. 2468 ณ วัดคลองขุด ตำบลห้วยแร้ง อำเภอเมือง จังหวัดตราด โดยมีพระวิมลเมธาจารย์ (เจ้ง จันทสรเถระ) อดีตเจ้าคณะจังหวัดตราด วัดไผ่ล้อม เป็นพระอุปัชฌาย์ พระอธิการออด วัดคลองขุด เป็นพระกรรมวาจาจารย์ และพระสมุห์แปร่ม วัดไผ่ล้อม เป็นพระอนุสาวนาจารย์ ภายหลังได้เปลี่ยนชื่อเป็นปกรณ์ โดยใช้เวลาส่วนใหญ่จำพรรษาที่วัดไผ่ล้อม

          วิทยฐานะทางธรรม

                   ภายหลังจากสอบได้นักธรรมตรีและนักธรรมโทแล้ว สอบได้นักธรรมเอกเมื่อ พ.ศ. 2472 สำนักเรียนวัดไผ่ล้อม อำเภอเมือง จังหวัดตราด และสอบได้ ป.ธ. 3 สำนักเรียนวัดปทุมคงคา อำเภอสัมพันธวงศ์ จังหวัดพระนคร เมื่อ พ.ศ. 2476

ตำแหน่งทางคณะสงฆ์และสมณศักดิ์

          พ.ศ. 2498     ได้รับพระราชทานสมณศักดิ์เป็นพระครูสัญญาบัตร ที่ พระครูอุปกรณ์ปริยัติกิจ

          พ.ศ. 2499     ได้รับพระราชทานสมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะชั้นสามัญ ที่ พระพิศาลปริยัติกิจ

          พ.ศ. 2514     ได้รับพระราชทานสมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะชั้นราช ที่ พระราชเขมากร

ตำแหน่งหน้าที่ทางการปกครอง

          พ.ศ. 2479     เป็นผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดไผ่ล้อม อำเภอเมือง จังหวัดตราด

          พ.ศ. 2487     ดำรงตำแหน่งศึกษาจังหวัด

          พ.ศ. 2488     ดำรงตำแหน่งพระวินัยธรจังหวัด

          พ.ศ. 2506     ดำรงตำแหน่งผู้รักษาการแทนเจ้าคณะจังหวัดตราด

          พ.ศ. 2508     ดำรงตำแหน่งเจ้าคณะจังหวัดตราด

          พ.ศ. 2509     ดำรงตำแหน่งพระอุปัชฌายะ

ผลงานและคุณูปการที่สำคัญ

พระราชเขมากร ได้ปฏิบัติงานเผยแพร่ธรรมและการศึกษาโดยเทศนาสั่งสอนประชาชนตามท้องที่ต่างๆ ในเขตการปกครอง อบรมสั่งสอนพระภิกษุสามเณรที่บรรพชาอุปสมบทเข้ามาศึกษาพระธรรมวินัย อบรมเจ้าคณะพระสังฆาธิการในจังหวัดตราด เป็นครูสอนพระปริยัติธรรมทั้งแผนกบาลีและนักธรรม สนับสนุนการตั้งโรงเรียนสอนพระพุทธศาสนาวันอาทิตย์ให้แก่เยาวชนที่วัดไผ่ล้อม จัดตั้งกองทุนการศึกษาพระปริยัติธรรม และตั้งกองทุนการศึกษาสำหรับนักเรียนโรงเรียนต่างๆ และมอบทุนการศึกษาให้อย่างต่อเนื่อง

         การมรณภาพ

พระราชเขมากรอาพาธด้วยโรคกล้ามเนื้อหัวใจไม่ทำงาน ได้รับการดูแลรักษาจากแพทย์และอุบาสกอุบาสิกาอย่างใกล้ชิด เข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลตราดตั้งแต่วันที่ 2 เมษายน พ.ศ. 2528 แต่อาการไม่ดีขึ้น คงทรุดลงจนเกินความสามารถของแพทย์ที่จะรักษา และมรณภาพด้วยอาการสงบเมื่อวันที่ 13 เมษายน พ.ศ. 2528 เวลา 17.15 น. รวมอายุได้ 86 ปี และมีพรรษาได้ 60 พรรษา

ข้อมูลหนังสืออนุสรณ์งานศพ

บรรณานุกรม

อนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพพระราชเขมากร (ปกรณ์ อารทธวิริโย) ณ วัดไผ่ล้อม อำเภอเมือง จังหวัดตราด วันอาทิตย์ที่ 12 มกราคม พุทธศักราช 2529. 
     กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหามกุฎราชวิทยาลัย, 2529.

รายละเอียดเนื้อหา 

          ระเบียบเกี่ยวกับการเผยแพร่ศาสนา ข้อความน่ารู้จากพระไตรปิฎก ปาฐกถาธรรม

เลขเรียกหนังสือ   ห 294.3 อ231พ

สถานที่จัดเก็บ     ห้องศิลปากรและหนังสือหายาก หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก จันทบุรี