หลายคนอาจเคยได้ยินคำว่า “คนจันท์” หรือ “คนเมืองจันท์” ซึ่งหมายถึงผู้คนที่อาศัยอยู่ในจังหวัดจันทบุรี แต่เคยสงสัยหรือไม่ว่า คนจันท์มีที่มาอย่างไร และมีรากเหง้าจากกลุ่มชนใดบ้าง รู้หรือไม่ไปกับพี่บรรณนี่สัปดาห์นี้ จึงขอชวนผู้อ่านไปค้นพบเรื่องราวความรู้ที่น่าสนใจเกี่ยวกับ “ชาติพันธุ์ของคนจันทบุรี” เพื่อไปทำความรู้จักคนจันทบุรีที่มีหลากหลากชาติพันธุ์

จังหวัดจันทบุรีเป็นเมืองเก่าแก่ที่มีประวัติยาวนาน ด้วยทำเลที่ตั้งติดทะเล มีภูเขา ป่าไม้ และทรัพยากรอุดมสมบูรณ์ ทำให้พื้นที่แห่งนี้เป็นทั้งแหล่งตั้งถิ่นฐานและจุดพักของผู้คนหลากหลายเชื้อชาติที่เดินทางเข้ามาค้าขายและตั้งรกราก คนจันท์ในปัจจุบันไม่ได้มีที่มาเพียงเชื้อสายเดียว แต่เกิดจากการผสมผสานของหลายกลุ่มชน ได้แก่

1. ชาวชอง เป็นชนพื้นเมืองเดิมที่อาศัยอยู่ในจังหวัดจันทบุรีและจังหวัดใกล้เคียง มีภาษาพูด และวัฒนธรรมการดำรงชีวิตของตนเอง มีการนับถือผีบรรพบุรุษ ตั้งแต่อดีตชาวชองดำรงชีวิตโดยการพึ่งพิงทรัพยากรจากป่า ทั้งการหาของป่า การปลูกเร่ว กระวาน และเครื่องเทศต่างๆ นับเป็นชาติพันธุ์ที่เก่าแก่และดั้งเดิมที่สุดในจันทบุรี ปัจจุบันชาวจันทบุรีที่มีเชื้อสายชาติพันธุ์ชองส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในเขตอำเภอเขาคิชฌกูฏ อำเภอมะขาม และอำเภอโป่งน้ำร้อน

2. ชาวเขมร เนื่องจากจันทบุรีเคยเป็นชุมชนที่ได้รับอิทธิพลทางศิลปวัฒนธรรมและศาสนาจากเขมร ปัจจุบันมีเขตแดนติดต่อกับประเทศกัมพูชา จึงมีหมู่บ้านชาวเขมรอยู่ตามแนวชายแดนหลายแห่ง เช่น บ้านแหลม บ้านโอลำเจียก และบ้านผักกาดในเขตอำเภอโป่งน้ำร้อน

         3. ชาวจีน เมืองต่างๆ ทางแถบชายฝั่งทะเลตะวันออก อยู่ในเส้นทางการค้าทางทะเลระหว่างไทยและจีนมาแต่โบราณ จึงมีชุมชนของชาวจีนในบริเวณนี้เป็นจำนวนมาก เฉพาะที่จันทบุรีมีชุมชนชาวจีนดั้งเดิมอยู่ตามชายฝั่งทะเลหลายแห่งทั้งในเขตอำเภอขลุง แหลมสิงห์ และท่าใหม่ ส่วนใหญ่ทำอาชีพประมงและค้าขายในเขตอำเภอเมืองจันทบุรีมีชุมชนชาวจีนเก่าเป็นชาวจีนฮกเกี้ยน อาศัยอยู่บริเวณริมแม่น้ำจันทบุรี เรียกว่าย่านท่าหลวง ชาวจีนเป็นผู้บุกเบิกกิจการหลายอย่าง เช่น การต่อเรือสำเภา การค้า รวมทั้งเป็นนายอากรเก็บส่วยด้วย

          4. ชาวญวน หรือชาวเวียดนามที่อพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐานในจันทบุรีตั้งแต่สมัยอยุธยาตอนปลาย มีการย้ายที่ตั้งถิ่นฐานหลายครั้ง จนมาตั้งอยู่ในบริเวณปัจจุบัน คือ บริเวณริมแม่น้ำจันทบุรี มีพื้นที่ติดกับย่านท่าหลวงของชุมชนชาวจีน โดยชาวญวนมีโบสถ์คริสต์ (วัดโรมันคาทอลิกในปัจจุบัน) เป็นศูนย์กลางของชุมชนและเป็นศูนย์รวมจิตใจ ส่วนใหญ่ทำอาชีพค้าขาย งานช่างหัตถกรรมและช่างฝีมือ ต่อมาเมื่อชุมชนญวนแถบริมแม่น้ำจันทบุรีไม่สามารถขยายเขตออกไปได้ จึงได้แยกไปตั้งถิ่นฐานอาศัยที่อื่น เช่น อำเภอขลุง อำเภอท่าใหม่ และบ้านท่าแฉลบ

          5. ชาวกุหล่า เป็นชนกลุ่มน้อยจากพม่าที่เข้ามาอาศัยอยู่ในจันทบุรีช่วงสมัยรัชกาลที่ 5 ชาวกุหล่าเรียกตนเองว่า “ไต” แต่คนไทยจะเรียกว่า “ไทยใหญ่” ชาวเขมรจะเรียกชาวต่างชาติที่เข้าไปในเขมรว่า “กาลา” ชื่อกุหล่าก็เรียกตามภาษาเขมร แต่เพี้ยนเสียงเป็น “กุหล่า” ผู้สูงอายุของชาวกุหล่าเล่าให้ฟังว่า พวกเขาอพยพ “มาตามพลอย” โดยเริ่มเข้ามาทำพลอยที่ตำบลบางกะจะ ต่อมาอพยพไปยังบ่อไร่ ข้ามไปถึงบ่อไพลิน บ่อเวฬุ และกลับมาตั้งถิ่นฐานในจันทบุรีช่วงหลัง พ.ศ. 2499

จะเห็นได้ว่า คนจันทบุรีไม่ได้มาจากที่เดียว แต่เกิดจากการหลอมรวมของผู้คนหลายเชื้อชาติ การอยู่ร่วมกันของกลุ่มชนเหล่านี้ ทำให้จันทบุรีมีวัฒนธรรม ภาษา วิถีชีวิตที่หลากหลายและเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัวผู้อ่านที่สนใจเรื่องชาติพันธุ์จันทบุรี และประวัติศาสตร์ความเป็นมาและการเปลี่ยนแปลงเมืองจันทบุรี สามารถอ่านเพิ่มเติมได้จากหนังสือ “จันทบุรีศึกษา” เรียบเรียงโดย อรุณ แพทย์โอสถ มีให้บริการที่ห้องจันทบุรี หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก จันทบุรี

ข้อมูลอ้างอิงและภาพประกอบ

วัฒนธรรม พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ เอกลักษณ์และภูมิปัญญาจังหวัดจันทบุรี.  กรุงเทพฯ: กระทรวงศึกษาธิการ, 2544.

อรุณ แพทย์โอสถ.  จันทบุรีศึกษา (ฉบับเยาวชน) ประวัติศาสตร์ความเป็นมาและการเปลี่ยนแปลงเมืองจันทบุรี.  จันทบุรี: สำนักศิลปวัฒนธรรม
     และพัฒนาชุมชน มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี, 2562.