คำถามจากทางบ้าน ถามว่า คำว่า "มหิศร" ควรอ่านอย่างไร ระหว่าง มะหิสอน กับ มะหิสะระ

ตามข้อมูลจากพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.๒๕๕๔

มหิศร, มหิศวร :  [มะหิด, มะหิดสอน, มะหิสวน] น. ผู้เป็นใหญ่ยิ่ง, เลือนมาจาก มเหศวร หมายถึง พระศิวะ หรือ พระเจ้าแผ่นดิน. (ส.)

ในที่นี้ มหิศรภักดี จึงหมายถึง ผู้ภักดีต่อพระเจ้าแผ่นดิน

ดังนั้นเมื่ออ้างจากข้อมูลราชบัณฑิต

"มหิศร" สามารถอ่านได้ว่า มะหิด หรือ มหิดสอน 

"มหิศวร" สามารถอ่านได้ว่า มะหิสวน

ซึ่งเป็นการอ่านออกเสียงแบบภาษาไทย

แต่ด้วยคำนี้เป็นศัพท์ภาษาสันสกฤตที่เลือนมาจากคำว่า มเหศฺวร (มหา+อิศฺวร) จึงสามารถอ่านตามรากศัพท์เดิมได้เช่นกัน

"มหิศร" อ่านเป็น มะหิสะระ 

"มหิศฺวร" อ่านเป็น มะหิสวะระ หรือ มะหิสะวะระ

เช่นเดียวกันกับคำว่า "พระอิศวร" 

"อิศวร" เป็นศัพท์จากภาษาสันสกฤต "อิศฺวร" สามารถอ่านตามรากศัพท์เดิมได้เป็น อิสวะระ หรือ อิสะวะระ แต่ราชบัณฑิตให้คำอ่านเป็น อิสวน ตามความสามารในการอ่านออกเสียงแบบไทย แต่ยังคงหมายถึง พระศิวะ หรือ ความเป็นเจ้าเป็นใหญ่ ตามความเดิมของภาษาสันสกฤต

ฉนั้นการอ่านออกเสียง จะแบบไหนก็ไม่ผิด หากเข้าใจรากศัพท์ 

แต่ที่พบมักอ่านกันตามความนิยม ซึ่งความนิยมในที่นี้ไม่ใช้นิยมแบบผิด ๆ  แต่เป็นความนิยมในการอ่านออกเสียงตามวิธีการอ่านของภาษาไทย เพราะเมื่อการออกเสียงตามภาษาเดิม ตามแบบต้นฉบับที่ยืมมา คนที่ใช้ภาษาไทยเป็นภาษาแม่อ่านออกเสียงได้ยาก หรือไม่สามารถอ่านออกเสียงได้ จึงคงแค่รูปศัพท์เดิมไว้ แต่เปลี่ยนวิธีการออกเสียงให้ง่ายกับคนที่ใช้ภาษาไทยเป็นหลักนั้นเอง 

สรุป "มหิศร" จึงควรอ่านว่า มะหิดสอน หรือ มะหิสอน 

ตามความถนัดในการออกเสียงแบบไทย 

ส่วนคนที่อ่านเป็น มหิดสะระ หรือ มะหิสะระ อาจเป็นผู้ที่มีความรู้ในด้านภาษาบาลีสันสกฤต จึงยังยึดการอ่านตามแบบต้นฉบับไว้

นายธัชวิทย์ ทวีสุข

ภัณฑารักษ์ปฏิบัติการ

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ถลาง

สำนักศิลปากรที่ ๑๒ นครศรีธรรมราช