อุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย ขอเผยแพร่ องค์ความรู้ประจำเดือนกุมภาพันธ์ ๒๕๖๙ เรื่อง "กุณฑี"
    กุณฑี (kundi) เป็นชื่อเรียกเครื่องปั้นดินเผาชนิดหนึ่ง ใช้ใส่น้ำ มีรูปทรงหลายแบบ ลักษณะทั่วไปที่พบเห็น คือ ไม่มีหูจับ มีพวย และมีทางไหลเข้า – ออกของน้ำ ๒ ทาง สามารถพบได้ในประเทศอินเดีย ดินแดนในแถบในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และประเทศจีน เป็นต้น 
     นักวิชาการส่วนใหญ่เชื่อว่าคําว่า กุณฑี (kundi) หรือเคนดี้ (Kendi) มาจากภาษาสันสกฤตว่า “กุณฺฑฺ” หมายถึง หม้อน้ำ หรือกะโหลกน้ำของนักธรรมอันทำด้วยกะโหลกมะพร้าว ซึ่งคำว่า Kendi เป็นคำที่มาจากประเทศอินโดนีเซียซึ่งใช้เรียกภาชนะมีพวยไม่มีหูจับอาจครอบคลุมถึงภาชนะบรรจุน้ำอื่น ๆ นอกเหนือจากกุณฑีด้วย 
     ปัจจุบันยังไม่ทราบแน่ชัดว่ากุณฑีมีต้นแบบ และต้นกำเนิดมาจากที่ใด นักวิชาการส่วนใหญ่มีความเห็นว่าน่าจะมีต้นแบบจากหม้อน้ำโบราณของอินเดียที่อาจจะรับรูปแบบหม้อน้ำมีพวยมาจากเมโสโปเตเมีย แต่มาดัดแปลงรูปแบบให้เหมาะสมกับความต้องการของตนเอง และรูปแบบหม้อน้ำแบบนี้คงจะแพร่เข้ามาในเอเชียตะวันออกและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยการนำเข้ามาของชาวอินเดียทั้งที่นับถือศาสนาพราหมณ์และพุทธศาสนา 
     กุณฑีนอกจากจะใช้บรรจุน้ำสำหรับอุปโภคบริโภคแล้ว ยังเป็นภาชนะบรรจุน้ำศักดิ์สิทธิ์ในพิธีกรรมต่าง ๆ อาทิ พิธีหลั่งน้ำโสมบูชาเทพเจ้า การสรงน้ำเจดีย์ และการหลั่งน้ำสักการะพระพุทธเจ้า โดยกุณฑีที่ใช้ในพิธีกรรมเหล่านี้จะเรียกว่า กมัณฑลุ หรือหม้อน้ำอมฤต ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ประจำเทพเจ้าของศาสนาพราหมณ์ – ฮินดูและพระโพธิสัตว์ในพระพุทธศาสนานิกายมหายานหลายองค์ นอกจากนี้ ยังพบหลักฐานการใช้กุณฑีเป็นโกศบรรจุอัฐิหรือเครื่องเซ่นในพิธีกรรมฝังศพอีกด้วย  
     จากการสำรวจและขุดค้นทางโบราณคดีเมืองศรีสัชนาลัยพบภาชนะดินเผาเนื้อแกร่งที่เรียกว่ากุณฑี ทั้งแบบเคลือบและไม่เคลือบ ตกแต่งผิวภาชนะด้วยการเขียนลาย หรือการขีด การขูด เป็นต้น ส่วนใหญ่พบที่แหล่งเตาเผาบ้านป่ายางที่อยู่ทางตอนเหนือของเมืองศรีสัชนาลัย
เอกสารอ้างอิง
เกญพริษฐ์ พัฒฑิธนโชติภาคิน. “รูปแบบและบทบาทหน้าที่ของกุณฑีในช่วงก่อนพุทธศตวรรษที่ ๑๙.”       ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาโบราณคดีสมัยประวัติศาสตร์ ภาควิชาโบราณคดี, ศิลปากร, ๒๕๕๔.
ผาสุข อินทราวุธ. กุณฑี : ที่พบในภาคใต้. สารานุกรมวัฒนธรรมไทย. สืบค้นจาก https://db.sac.or.th/thailand-cultural-encyclopedia/detail.php?id=๔๑๘๕. (เข้าถึงวันที่ ๑๗ ธันวาคม ๒๕๖๘).
พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สวรรควรนายก. ภาชนะที่เรียกว่า กุณฑี. กรมศิลปากรออนไลน์. สืบค้นจาก https://www.finearts.go.th/promotion/view/๓๘๔๑๔. (เข้าถึงวันที่ ๑๗ ธันวาคม ๒๕๖๘).