พระที่นั่งเพชรภูมิไพโรจน์ พระที่นั่งองค์ใหญ่ที่สุดในหมู่พระที่นั่งบนพระนครคีรี ก่อพระฤกษ์เมื่อ วันพฤหัสบดี ขึ้น ๔ ค่ำ เดือนแปด ปีมะแม เอกศก จ.ศ. ๑๒๒๑ เป็นปีที่ ๘ แห่งรัชกาล (ตรงกับวันที่ ๗ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๔๐๒) .

        ภายหลังสร้างเสร็จได้ประกอบพระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียรในคราวบรรจุพระบรมสารีริกธาตุไว้ใน พระเจดีย์เพชรภูมิไพโรจน์ (พระสุทธเสลเจดีย์) เมื่อวันพุธ ขึ้น ๙ ค่ำ เดือน ๖ ปีจอ จัตวาศก จ.ศ. ๑๒๒๔ (ตรงกับวันที่ ๗ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๐๕) พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๔) ทรงใช้เป็นท้องพระโรงสำหรับเสด็จออกขุนนางและให้ใช้เป็นที่ประกอบพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษา ทั้งใน รัชกาลที่ ๔ และ รัชกาลที่ ๕ จัดพิธีสงฆ์ตั้งเครื่องบูชา และแขวนโคม ณ พระที่นั่งนี้

        ต่อมา พ.ศ. ๒๔๕๓ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๕)  โปรดเกล้าฯ ให้แก้ไขดัดแปลงใหม่สำหรับเป็นที่ประทับพระราชอาคันตุกะจากต่างประเทศ คือ ดยุคโยฮัน อัลเบรกต์ ผู้สำเร็จราชการเมืองบรันซวิก ประเทศเยอรมนี และดัชเชสอลิสซาเบธ สโตลเบิร์ก รอซซาล่า พระชายา โดยได้จัดตกแต่งห้องต่าง ๆ บนพระที่นั่งเพชรภูมิไพโรจน์ใหม่ดังนี้

        ท้องพระโรงส่วนหน้า ส่วนหนึ่งจัดเป็นห้องเสวยและห้องเสด็จออกขุนนาง ปัจจุบันจัดแสดงโต๊ะอาหารขนาดใหญ่พร้อมเก้าอี้

        ท้องพระโรงหน้าอีกส่วน จัดเป็นห้องพระสุธารสชา ปัจจุบันจัดแสดงชุดรับแขกที่ทำจากไม้แกะสลัก

        ท้องพระโรงหลัง จัดเป็นห้องบรรทม ปัจจุบันจัดแสดงแท่นบรรทม โต๊ะทรงพระอักษร เครื่องราชูปโภค เครื่องกระเบื้องและเครื่องแก้ว

        มุขตะวันออก จัดเป็นห้องทรงพระสำราญ ปัจจุบันจัดแสดงโต๊ะและเก้าอี้สำหรับพักผ่อนอิริยาบถ

        มุขตะวันตก จัดเป็นห้องสรงและห้องแต่งพระองค์ ปัจจุบันจัดแสดงอ่างน้ำ สำหรับสรง และโต๊ะเครื่องสำอาง

        การจัดแสดงตกแต่งห้องต่าง ๆ ในปัจจุบัน พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนครคีรี ยังคงถือตามแบบที่เปลี่ยนแปลงในคราวนี้ โดยจัดแสดงเครื่องราชูปโภคและเครื่องเรือนประจำอยู่แต่ละห้องตามเดิม ทั้งนี้ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนครคีรี เปิดให้เข้าชมทุกวัน ตั้งแต่เวลา ๐๙.๐๐ - ๑๖.๑๕ น. โดยไม่เว้นวันหยุดราชการและวันนักขัตฤกษ์ (ไม่มีวันหยุด) ค่าเข้าชมพิพิธภัณฑ์ ชาวไทย 20 บาท และชาวต่างชาติ 200 บาท สำหรับนักท่องเที่ยวที่ขึ้นชมทางรถรางไฟฟ้า มีค่าใช้จ่ายเพิ่มเติม ชาวไทย 60 บาท และชาวต่างชาติ 80 บาท สอบถามเพิ่มเติม โทร. 0 3242 5600 Facebook: พระนครคีรี กรมศิลปากร / Phra Nakhon Khiri, The Fine Arts Department