เนื่องในโอกาสวันคล้ายวันพระราชสมภพสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง และวันผ้าไทยแห่งชาติ 12 สิงหาคม พุทธศักราช 2569 กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม จัดนิทรรศการ เรื่อง “สยามพัสตราภรณ์พิไล  เทิดไท้พระพันปีฯ” เพื่อน้อมสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้ของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่ทรงอนุรักษ์ ฟื้นฟู สืบทอด พัฒนา และเผยแพร่งานประณีตศิลป์ประเภทผ้าและเครื่องแต่งกาย ให้เป็นสมบัติศิลป์อันงดงามและทรงคุณค่าคู่แผ่นดินไทยอย่างยั่งยืน โดยนิทรรศการฯ นำเสนอความรู้เกี่ยวกับผ้าและสิ่งทออันงดงามของไทย โดยเฉพาะผ้าทอมือชิ้นเยี่ยมแบบต่าง ๆ ของแต่ละภูมิภาค และโบราณวัตถุ ศิลปวัตถุ ชิ้นเยี่ยมที่เป็นมรดกของแผ่นดินไทยในแต่ละยุคสมัย ซึ่งคัดเลือกจากพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติทั้งส่วนกลางและส่วนภูมิภาค คลังกลางพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ และสำนักหอสมุดแห่งชาติ รวมจำนวน 111 รายการ มาจัดแสดง อาทิ ผ้าสมปักปูม ผ้าซิ่นทิวมุกจกดาว ผ้าซิ่นเชียงแสน ผ้าซิ่นหมี่ตาต่อตีนจก ผ้าจวนตานี แบ่งหัวข้อการจัดแสดงออกเป็น 1. กว่าจะเป็นผ้าทอ เล่าความเป็นมาของผืนผ้าจากฝีมือมนุษย์ นับแต่อดีตผ่านหลักฐานทางประวัติศาสตร์ อาทิ แวดินเผา ลูกกลิ้งดินเผา 2. กระสวย หูก กี่ วิถีการทอ 3. ชาติพันธุ์ภูษาภรณ์ 4. ภูษิตศรัทธา อาทิ ผ้าห่อคัมภีร์ ผ้าที่ใช้ประกอบในพิธีกรรมต่าง ๆ เสื้อยันต์หลวงพ่อจง วัดหน้าต่างนอก และ 5. สืบทอดสยามวัตถา ด้วยพระมหากรุณาธิคุณ กำหนดเปิดให้เข้าชม ตั้งแต่วันที่ 12 สิงหาคม ถึงวันที่ 4 ตุลาคม 2569 ณ พระที่นั่งอิศราวินิจฉัย พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร (เปิดวันพุธ - อาทิตย์ เวลา 09.00 - 16.00 น. ปิดวันจันทร์ - อังคาร) สอบถามเพิ่มเติมได้ที่ฝ่ายวิชาการ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร โทร. 0 2224 1402 และ 0 2224 1333

 

-------------------------------------------------------

ศิลปะรัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ ๒๕

เครื่องราชบรรณาการจากเมืองเชียงใหม่ 

อานม้าปักลวดลายผีเสื้อบริเวณอานม้า และปักลายสิงห์ล้อมด้วยลายดอกไม้ที่แผงข้าง (พนัง)

 

ศิลปะรัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ ๒๖

กลุ่มชาติพันธุ์ภูไท

รับมอบจากพิพิธภัณฑ์นายแพทย์สำนวน ปาลวัฒน์วิไชย ได้จากกลุ่มชาติพันธุ์ภูไท อำเภอกุสินารายณ์ จังหวัดกาฬสินธุ์

 

ผ้ามนนอกจากใช้ประดับศีรษะสตรีภูไท บางครั้งนำมาใช้เป็นผ้าปรกศีรษะนาค ซึ่งจะใช้ผ้ามนของมารดา

 

รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ ๒๕ 

สมบัติของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ

 

ผ้ามัดหมี่ของชาวไทยมุสลิม หรือ “ผ้ายกตานี” ใช้เทคนิคทอยกสอดดิ้นทองเป็นเส้นพุ่งเสริม ทำให้เกิดลวดลายเป็นสีทอง เรียกว่า “ลิมาร์” หมายถึง ห้า อันเป็นลักษณะของแถบลายผ้าที่ใช้สีตัดกัน ๕ สี

 

รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ ๒๕ 

คุณท้าวภัณฑสารนุรักษ์ ส่งมาจากคลังใน เมื่อวันที่ ๑๔ เมษายน พ.ศ. ๒๔๗๑

 

ผ้าสมปักชั้นสูงสุดที่พระมหากษัตริย์ใช้พระราชทานแก่ขุนนางชั้นเสนาบดี สำหรับนุ่งเข้าเฝ้าหรือในการพระราชพิธี  ถือเป็นเครื่องใช้ที่ได้รับพระราชทานรายปีเรียกว่า “ผ้าหวัดรายปี”

รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ ๒๕ 

นางนอม รองศรีแย้ม มอบให้พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ไชยา

 

ผ้ายกไหมเมืองนครศรีธรรมราช สันนิษฐานว่าเริ่มทอในสมัยอยุธยาตอนปลายหรือรัตนโกสินทร์ตอนต้น โดยได้แบบอย่างการทอผ้ามาจากแขกเมืองไทรบุรี มีเอกลักษณ์บริเวณขอบและเชิงผ้าลายกรวยเชิงคั่นด้วยลายประจำยามเกลียวใบเทศ

 

รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ ๒๕ 

สมบัติของพระยาพฤฒาธิบดี (ปลอด กนิษฐรัต) จางวางกำกับน้ำ กระทรวงมหาดไทย รัชกาลที่ ๕ 

 

รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ ๒๕

สมบัติของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ

 

ผ้าตาดทองทอด้วยทองแล่งกับไหมสี ยกดอกสี่เหลี่ยม เรียกว่า “ลายตาตั๊กแตน” ตกแต่งด้วยการปักเลื่อมและไหมลายช่อดอกไม้ ส่วนใบไม้ปักด้วยปีกแมลงทับ ใช้สำหรับเจ้านายสตรีบรรดาศักดิ์สูง

 

รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ ๒๕ 

กลุ่มชาติพันธุ์ไทยวน

สมบัติของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ

 

รูปแบบผ้าซิ่นตีนจกเมืองเชียงแสน มีลักษณะเป็นซิ่นต๋า (ลายริ้วขวางลำตัว) มัดก่านลายโคมสลับเกาะล้วงลายไข่ปลาต่อตีนจก

รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ ๒๕ 

นางสงวนศักดิ์ คูณผล ได้รับสืบทอดมาจากนางวรเวธวรรณกิจ (ทับทิม โชติบุตร) ผู้เป็นมารดา มอบให้พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ อุบลราชธานี

 

ผ้าชนิดเดียวของอีสานที่มีการทอลายขวางลำตัว มีกระบวนการ “วางเครือทิว” ค่อนข้างซับซ้อนและผสมผสานหลายเทคนิค เพื่อให้มีระบบลวดลายเท่ากัน ใช้สำหรับสตรีชั้นสูง (อัญญานาง) เชื้อสายเจ้านายเมืองอุบลราชธานี

รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ ๒๕ 

กลุ่มชาติพันธุ์ลาว

นางยวนจิต สามิบัติ อำเภอเสลภูมิ จังหวัดรอยเอ็ด มอบให้พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ร้อยเอ็ด

 

ผ้าซิ่นตีนแดงลายหงส์ชูช่อ ต่อตีนลายขิดแบบดั้งเดิม โดยผู้สูงอายุจะใช้ผ้าหมี่คั่นเป็นลายทางเล็กๆ ส่วนผู้หญิงที่ยังไม่แต่งงานจะใช้ซิ่นมัดหมี่ลายขนาดใหญ่ทั้งผืน

รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ ๒๕ 

สมบัติของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ

รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ ๒๕ 

สมบัติของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ

รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ ๒๕

ฝีมือช่างนครศรีธรรมราช

นายพลเอกเจ้าพระยาบดินทร์เดชานุชิต (แย้ม ณ นคร) ถวายสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ วัดเทพศิรินทราวาส ต่อมาสมเด็จฯ ประทานให้แก่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร วันที่ ๒๕ ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๘๙

ย่ามตัดเย็บจากผ้าฝ้ายทอมือของช่างนครศรีธรรมราช ปากย่ามประดับผ้าถัก ปักลายดอกพิกุลด้วยเส้นไหมทอง และตกแต่งด้วยเลื่อม 

รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ ๒๔ – ๒๕

คัมภีร์ใบลานรวบรวมและเก็บรักษาไว้ ณ สำนักหอสมุดแห่งชาติ 

ผ้าห่อคัมภีร์ทอด้วยกรรมวิธีการทอยก-และปักไหม 

รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ ๒๔

ศาสตราจารย์เตือน บุนนาค มอบให้วันที่ ๑๗ กุมภาพันธ์ ๒๕๑๗

 

ทอด้วยเส้นไหมทอง อักษรขอม ภาษาบาลี พร้อมฝาประกับ

รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ ๒๕

ฝีมือช่างไทยวน

รับมาจากด่านศุลกากรคลองเตย กรุงเทพฯ เมื่อวันที่ ๘ กันยายน พ.ศ.๒๕๓๐ 

ผ้าห่อคัมภีร์ทำจากไม้ไผ่พันด้วยเส้นฝ้ายย้อมสีลายตารางหมากรุก ใช้ห่อคัมภีร์ใบลานพร้อมไม้ประกับกระจกสีเขียวมีลักษณะพิเศษแตกต่างจากผ้าห่อคัมภีร์ทั่วไปที่ทอจากผ้าทั้งผืน เชื่อว่าไม้ไผ่ที่สอดในผืนผ้าเป็นสัญลักษณ์ของบันไดสู่สวรรค์สำหรับผู้ถวาย

 

รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ ๒๕

ข้าหลวงธรรมการณ์มณฑลพิษณุโลก ขออนุญาตแกะพิมพ์จำลองเพื่อจำลองพิมพ์ขายแก่ผู้ต้องการเพื่อนำเงินไปบำรุงวัด (ซ้าย) 

 

พระโอรสธิดาในสมเด็จ ฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ๕ องค์ ประทานยืม (ขวา)

 

ลายบนผ้ายันต์คัดลอกจากอกเลาบานประตูวิหารพระพุทธชินราช วัดพระศรีรัตนมหาธาตุวรมหาวิหาร จังหวัดพิษณุโลก ในอกเลามีรูปหนุมานแบกบุษบก ภายในประดิษฐานพระอุณาโลมสัญลักษณ์ของพระพุทธเจ้า 

 

เสื้อยันต์หลวงพ่อจง วัดหน้าต่างนอก อำเภอบางไทร จังหวัดพระนครศรีอยุธยา 

รัตนโกสินทร์ พุทธศตวรรษที่ ๒๕

นายสวิง สว่างแผ้ว มอบให้ เมื่อวันที่ ๒๑ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๐๓

 

ทำจากผ้าดิบสีแดงพิมพ์ลวดลายยันต์และรูปมงคลต่างๆ เพื่อความเป็นสิริมงคล และพุทธคุณ เสื้อยันต์เป็นวัตถุมงคลซึ่งที่นิยมในหมู่ชายไทยมาตั้งแต่อดีต เมื่อคราวไปรบจะพกติดตัวไปด้วยเพื่อให้แคล้วคลาดปลอดภัยจากสงคราม เสื้อยันต์หลวงพ่อจง วัดหน้าต่างนอก จังหวัดพระนครศรีอยุธยา พิมพ์แจกในช่วง พ.ศ.๒๔๘๔ -๒๔๘๕ ซึ่งตรงกับช่วงสงครามโลกครั้งที่ ๒

 

มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพ ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ให้ยืม