#องค์ความรู้ : หอสมุดแห่งชาติเฉลิมพระเกียรติ ร.๙ นครราชสีมา

เรื่อง #สะบ้า : ย้อนการละเล่นถิ่นโคราช สืบสานวิถีสงกรานต์บ้านเอ็ง

.

สะบ้า คือการละเล่นพื้นบ้านอันทรงคุณค่าที่สืบทอดกันมาแต่โบราณ พบความนิยมอย่างแพร่หลายในแถบภาคกลางและภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย โดยเฉพาะในชุมชนชาวมอญและชาวไทยรามัญ นิยมจัดขึ้นในช่วงเทศกาลตรุษสงกรานต์หรือวันขึ้นปีใหม่ เพื่อสร้างความบันเทิงและความสามัคคีในกลุ่มเด็กและผู้ใหญ่ อีกทั้งเปิดโอกาสให้หนุ่มสาวได้ทำความรู้จักกันภายในชุมชน

.

การเริ่มเล่นสะบ้าเริ่มเมื่อใดไม่ปรากฏหลักฐานอย่างแน่ชัด แต่พบว่ามีการเล่นสะบ้าในสมัยรัชกาลที่ 1 ในหนังสือเรื่อง เล่าเรื่องพม่ารามัญ โดยผู้เขียน ส.พลายน้อย ซึ่งเสน่ห์ของการเล่นสะบ้าอยู่ที่ความหลากหลายของลักษณะการเล่นและชื่อเรียกตามแต่ละพื้นที่ ที่สะท้อนถึงเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมในแต่ละพื้นที่ได้อย่างชัดเจน เช่น อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ เรียกว่า สะบ้าบ่อน หรือ สะบ้าว่อน ซึ่งถือเป็นหัวใจสำคัญของประเพณีสงกรานต์ไทยรามัญ จังหวัดยโสธรมีชื่อเรียกว่า สีบ้า ส่วนจังหวัดนครราชสีมา จะรู้จักกันดีในชื่อการละเล่นสะบ้าสีลอย

.

ปัจจุบัน การเล่นสะบ้า เป็นการละเล่นยอดนิยมในเทศกาลสงกรานต์ในชุมชนชาวมอญและชาวไทยรามัญ นิยมเล่นเพื่อความสนุกสนานและสร้างความสามัคคี แม้จะหาชมได้ยากแต่ยังมีการอนุรักษ์ในหลายพื้นที่ เช่น ที่อำเภออำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี การละเล่นสะบ้าได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ และสำหรับจังหวัดนครราชสีมานั้น ชาวบ้านในอำเภอพิมาย เช่น ชาวบ้านตำบลดงใหญ่ยังคงรวมตัวเล่นสะบ้าก่อนเทศกาลสงกรานต์ในทุกปีเพื่อเป็นการอนุรักษ์การละเล่นที่มีเอกลักษณ์นี้ไว้ไม่ให้สูญหายตามกาลเวลา

.

บรรณานุกรม

• พิชญ์ สมพอง. “สะบ้า: การละเล่น.” สารานุกรมวัฒนธรรมไทย ภาคอีสาน. 13 (2542): 4491-4494.

• กระทรวงวัฒนธรรม. กรมส่งเสริมวัฒนธรรม. มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ประจำปีพุทธศักราช 2561. [ออนไลน์]. สืบค้นเมื่อ 8 เมษายน 2569, จาก:

• ระบบฐานข้อมูลศิลปวัฒนธรรมและวัฒนธรรมจังหวัดชัยภูมิ. การละเล่นสะบ้า. [ออนไลน์]. สืบค้นเมื่อ 8 เมษายน 2569, จาก:

• หลวงศรีโยธา และคนอื่น ๆ. ท้าวสุระนารี. [ออนไลน์]. สืบค้นเมื่อ 8 เมษายน 2569, จาก: https://www.finearts.go.th/nlt-korat/view/55783

• "สงกรานต์โคราช" ชาวพิมายรวมตัวเล่นสะบ้าพื้นบ้าน รับปีใหม่ไทย | เรื่องดีดีทั่วไทย. ไทย นิวส์ เน็ตเวิร์ค (TNN LIVE). 7 เมษายน 2569. [ออนไลน์]. สืบค้นเมื่อ 9 เมษายน 2569, จาก: https://www.facebook.com/watch/?v=1569835560779050

.

เรียบเรียงโดย นางสาวกุลริศา รัชตะวุฒิ นักภาษาโบราณ

กราฟิกโดย นายพีรยุทธ กษิติบดินทร์ชัย บรรณารักษ์ปฏิบัติการ