กู่เมืองบัว ตั้งอยู่ที่บ้านเมืองบัว ตำบลเมืองบัว อำเภอเกษตรวิสัย จังหวัดร้อยเอ็ด บนเนินดงปู่ตา หรือที่ชาวบ้านเรียกว่า “ดอนกู่” ใกล้กับคูน้ำด้านทิศตะวันตกเฉียงใต้ของเมืองโบราณบ้านเมืองบัวซึ่งมีมาแล้วตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ ปัจจุบันโบราณสถานกู่เมืองบัวถูกใช้งานเป็นศาลปู่ตาของหมู่บ้าน

กู่เมืองบัวหันหน้าไปทางทิศตะวันออก ลักษณะเป็นปราสาทหนึ่งหลังสร้างด้วยศิลาแลงและหินทราย ก่อทึบเป็นห้องครรภคฤหะ ซึ่งเหลือเพียงผนังด้านทิศใต้ ส่วนยอดพังทลาย ด้านทิศตะวันออกปรากฏ ฐานรูปเคารพ ชิ้นส่วนสถาปัตยกรรมหินทรายสลักลวดลาย และทับหลังรูปพระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ ศิลปะเขมรแบบบาปวน อายุพุทธศตวรรษที่ ๑๗

นอกจากนี้กู่เมืองบัวยังพบโบราณวัตถุที่สำคัญอีกหลายรายการ เช่น แท่นหินบดยา ประติมากรรมรูปบุรุษและสตรี ปัจจุบันจัดแสดงอยู่ ณ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ร้อยเอ็ด ประติมากรรมรูปบุรุษและสตรี สันนิษฐานได้ว่าอาจเป็นรูปพระศิวะและพระนางอุมา ดังนั้นกู่เมืองบัวจึงเป็นศาสนสถานที่สร้างขึ้นเนื่องในศาสนาฮินดู ลัทธิไศวนิกาย

สำหรับรูปแบบศิลปะของประติมากรรมบุรษและสตรีนั้น กำหนดอายุได้ว่าสร้างขึ้นในพุทธศตวรรษที่ ๑๗-๑๘ ดังนั้นหากพิจารณาจากหลักฐานทั้งประเภทสถาปัตยกรรมร่วมกับประติมากรรม กู่เมืองบัว จึงควรสร้างขึ้นในช่วงพุทธศตวรรษที่ ๑๗-๑๘ และอาจสัมพันธ์กับปราสาทอื่น ๆ เช่น ปราสาทกู่กาสิงห์ ปราสาทกู่พระโกนา ซึ่งตั้งอยู่ไม่ไกลจากพื้นที่บ้านเมืองบัว เพราะสร้างขึ้นเนื่องในศาสนาฮินดู ลัทธิไศวนิกาย และมีอายุสมัยใกล้เคียงกัน

เนื่องจากบ้านเมืองบัว เป็นพื้นที่ที่มีการตั้งถิ่นฐานมาตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์จนถึงสมัยประวัติศาสตร์ตอนต้น (๗๐๐-๑,๐๐๐ ปีมาแล้ว) การพบกู่เมืองบัว ซึ่งเป็นปราสาทที่สร้างขึ้นในวัฒนธรรมเขมรในสมัยต่อมา จึงเป็นอีกหนึ่งหลักฐานสำคัญที่แสดงให้เห็นถึงการอยู่อาศัยของผู้คน ที่มีมาต่อเนื่องยาวนานตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์จนถึงช่วงที่วัฒนธรรมเขมรแผ่เข้ามาในประเทศไทยนั่นเอง

บรรณานุกรม

กรมศิลปากร. (๒๕๖๖). ปกิณกศิลปวัฒนธรรม เล่ม ๒๗ จังหวัดร้อยเอ็ด. กรุงเทพฯ : สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร.

สุกัญญา เบาเนิด. (๒๕๕๓). โบราณคดีในพื้นที่ทุ่งกุลาร้องไห้. อุบลราชธานี : ศิริธรรมออฟเซ็ท.

สุภัทรดิศ ดิศกุล, หม่อมเจ้า. (๒๕๓๙). ศิลปะขอม. กรุงเทพฯ : องค์การคุรุสภา.